Siyasi Tutuklu Halil Mambetov'un Eşi Lily Mambet Hayatını Kaybetti
Rusya'nın işgal altındaki Kırım'da 14 yıl hapis cezasına çarptırdığı Kırım Tatar aktivist Halil Mambetov'un kanser tedavisi gören eşi Lily Mambet vefat etti.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
ANKARA, TÜRKİYE — Rusya işgali altındaki Kırım’da, Kırım Tatar toplumunu derinden sarsan ve işgalin insani boyutunu bir kez daha gözler önüne seren trajik bir gelişme yaşandı. Kırım Dayanışması'nın aktardığı bilgilere göre, düzmece suçlamalarla tutuklanarak 14 yıl ağır hapis cezasına çarptırılan Kırım Tatar aktivist Halil Mambetov’un kanser tedavisi gören eşi Lily Mambet hayatını kaybetti.
Bu acı kayıp, yalnızca bir ailenin dramını değil, Rusya Federasyonu'nun 2014 yılından bu yana Kırım yarımadasında uyguladığı sistematik baskı politikalarının, haksız yargılamaların ve sivil toplumu sindirme çabalarının geride bıraktığı yıkıcı etkileri uluslararası toplumun gündemine yeniden taşıdı. Kırım Tatarlarının anavatanlarında onurlu bir yaşam sürme mücadelesi, siyasi tutukluların hapishanelerde, ailelerinin ise dışarıda verdikleri ağır bedellerle devam ediyor.
Gözaltı Süreci ve Ağır Hapis Cezası
1955 doğumlu sivil toplum aktivisti Halil Mambetov, 24 Ocak 2023 tarihinde sabahın erken saatlerinde Rus güvenlik güçleri tarafından Canköy ilçesine bağlı köylerde eş zamanlı olarak düzenlenen şiddetli baskınlar sırasında gözaltına alınmıştı. Evinde yapılan yasa dışı aramaların ardından tutuklanan Mambetov, Kırım Tatarlarına yönelik tipik bir yıldırma aracı olarak kullanılan sözde "terörizm ve aşırıcılık" suçlamalarıyla karşı karşıya kaldı.
İlerleyen yaşına ve bakmakla yükümlü olduğu ağır hasta bir eşi bulunmasına rağmen hiçbir hukuki hafifletici neden dikkate alınmadı ve sivil mahkemeler yerine askeri mahkemelerde yargılanarak tam 14 yıl ağır hapis cezasına mahkûm edildi. Mambetov, uluslararası insancıl hukukun ve Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin "işgal altındaki topraklardaki sivillerin işgalci gücün topraklarına sürgün edilemeyeceği" yönündeki açık hükümlerine rağmen, yasa dışı bir şekilde Rusya’nın Rostov bölgesindeki Taganrog kentine nakledildi. Bu nakil, hem tutuklunun ailesiyle iletişimini tamamen koparmak hem de psikolojik bir baskı unsuru oluşturmak amacıyla kasıtlı olarak gerçekleştirildi.
Kanser Hastası Eşinin Bakımını Üstlenmişti
Halil Mambetov’un tutuklanması, kanserle mücadele eden eşi Lily Mambet için adeta bir ölüm fermanı niteliği taşıyordu. Tutuklanmadan önceki süreçte Halil Mambetov, eşinin birincil ve tek bakıcısı konumundaydı. Kırım'daki yetersiz sağlık altyapısı ve işgal koşulları altında, eşinin ihtiyaç duyduğu onkolojik tedavi ve düzenli kontroller için onu sürekli olarak başka şehirlere götürmek zorundaydı.
Ailenin kızlarının evli olması ve farklı şehirlerde ikamet etmeleri nedeniyle, günlük yaşamın idamesi ve ağır hasta bakımının tüm sorumluluğu Halil Mambetov'un omuzlarındaydı. 2023 yılının Ocak ayındaki o karanlık sabah baskınında eşinin ondan koparılması, Lily Mambet'i sadece hayat arkadaşından değil, aynı zamanda hayata tutunmasını sağlayan en büyük dayanağından da mahrum bıraktı. Kanser gibi moral ve düzenli tıbbi bakımın hayati önem taşıdığı bir hastalıkla tek başına mücadele etmek zorunda kalan Lily Mambet'in sağlık durumu, eşinin hapse atılmasının yarattığı derin üzüntü ve stresle birlikte hızla kötüleşti.
Altı Kırım Tatarına Toplam 81 Yıl Hapis
Halil Mambetov'un davası, Kırım'daki münferit bir olay olmaktan çok uzaktır. 24 Ocak 2023'teki operasyonlarda Mambetov ile birlikte gözaltına alınan altı Kırım Tatar aktivistinin tamamı, toplamda 81 yıl gibi korkunç bir hapis cezasına çarptırıldı. Bu cezalar, Rusya'nın Kırım'ı işgaline karşı barışçıl direniş gösteren, insan hakları ihlallerini duyuran ve siyasi tutukluların ailelerine yardım eden sivil toplum temsilcilerini susturmaya yönelik organize bir devlet politikasının parçasıdır.
Kırım Tatar insan hakları savunucularına göre, Rusya Federasyonu bu uzun hapis cezalarıyla topluma açık bir korku mesajı vermeye çalışıyor. Siyasi aktivistlerin, gazetecilerin ve hatta sadece dini vecibelerini yerine getiren sıradan vatandaşların "terörist" yaftasıyla mahkûm edilmesi, Kırım yarımadasındaki demografik ve kültürel yapıyı Ruslaştırma projesinin en acımasız adımlarından birini oluşturuyor.
Lily Mambet’in Yürek Burkan Evlilik Yıldönümü Mesajı
Lily Mambet’in vefatının ardından, geçtiğimiz dönemde evlilik yıldönümleri vesilesiyle cezaevindeki eşine gönderdiği ve kamuoyuna yansıyan duygusal mesajı yeniden gündeme geldi. Mambet, o mesajında Kırım Tatarlarının sürgünden anavatanlarına dönüş sürecinde yaşadıkları zorlukları hatırlatmış, eşiyle birlikte yoksulluğa ve imkânsızlıklara nasıl omuz omuza göğüs gerdiklerini anlatmıştı.
Eşi Halil Mambetov’un toplum içindeki saygınlığına vurgu yapan Lily Mambet, onun için şu ifadeleri kullanmıştı: "Çok iyi bir adam, nazik. Herkes ona saygı duyar. Çevremizdeki insanlar da onun başına gelen bu haksızlığa çok üzülüyor ve şaşırıyor."
Hayatının son demlerinde adaletin tecelli etmesini bekleyen Lily Mambet, eşine duyduğu derin sevgiyi ve umudu şu yürek burkan sözlerle satırlara dökmüştü:
"Halil canım, sen bizimsin. Allah sağlık sıhhat versin. Allah daha hayırlı günler nasip etsin inşallah. Bu yıl 3 Eylül’de 40. yılımızı hep beraber kutlamalıydık. Rüyamda sen geri geldiğinde başka bir düğün yapacağız."
Ne yazık ki, Lily Mambet'in 40. yıllarını kutlama ve eşiyle yeniden bir araya gelme rüyası, Rusya'nın acımasız yargı sistemi ve işgal politikaları nedeniyle yarım kaldı.
Siyasi Tutukluluktan Doğan Ağır Aile Dramı
Halil Mambetov’un tutukluluğu, hukuki bir metnin çok ötesinde, Kırım'da binlerce ailenin yaşadığı ağır bir dramın en net özetidir. Siyasi tutuklular hapishanelerde insanlık dışı koşullarla, tecritle ve sağlık hizmetlerine erişim eksikliğiyle mücadele ederken; geride kalan eşler, çocuklar ve yaşlı ebeveynler hem psikolojik hem de ekonomik bir yıkımla baş başa bırakılmaktadır. Kanser hastası eşinin en zor günlerinde elini tutması gereken, ona bir bardak su vermesi gereken bir adamın, hiçbir somut delil olmaksızın 14 yıl hapse mahkûm edilmesi, insan hakları evrensel beyannamesinin en temel maddelerinin dahi fütursuzca çiğnendiğinin kanıtıdır.
Kırım Tatarlarına Yönelik Sistematik Baskılar Sürüyor
2014 yılında Kırım'ın Rusya tarafından yasa dışı ilhak edilmesinden bu yana, yarımadanın yerli halkı olan Kırım Tatarları eşi görülmemiş bir baskı rejimi altında yaşam mücadelesi veriyor. Kırım Tatar aktivistler, bağımsız gazeteciler, insan hakları savunucuları ve dini topluluk üyeleri sürekli olarak gece yarısı baskınlarına, keyfi gözaltılara ve adil olmayan yargılamalara maruz kalıyor.
Toplumun önde gelen temsilcileri ve uluslararası gözlemciler, yürütülen bu davaların tamamının siyasi saiklerle kurgulandığını belirtiyor. Temel amaç; Kırım Tatarlarının anavatanlarına olan bağlılıklarını kırmak, direniş iradelerini yok etmek ve onları kendi topraklarında sessiz bir azınlık haline getirmektir. Halil Mambetov’un özgürlüğünden edilmesi ve eşi Lily Mambet’in bu hasret ve çaresizlik içinde vefatı, Kırım'daki insan hakları ihlallerinin sadece mahkeme salonları ve cezaevi duvarlarıyla sınırlı kalmadığını; koca bir neslin, ailelerin ve masum insanların hayatlarını geri dönülemez şekilde paramparça ettiğini tarihe not düşen acı bir örnek olarak hafızalara kazınmıştır.
