Putin için Ukrayna savaşı alarmı: Rusya’da elit çatlağı riski
Financial Times analizine göre Ukrayna savaşının uzaması, Rusya’da askeri maliyetleri artırırken Putin’in geleceği ve elit desteği tartışılıyor.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
MOSKOVA, RUSYA — Financial Times’ta yayımlanan analiz, Ukrayna savaşının uzaması ve Moskova’nın hedeflerine ulaşamamasının Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin açısından kişisel siyasi sonuçlar doğurabileceğini değerlendirdi.
Karar’ın aktardığı analize göre, Rusya’nın Ukrayna’da beklediği askeri başarıyı elde edememesi, savaşın maliyetinin artması ve çatışmanın etkilerinin Moskova’ya kadar uzanması, Kremlin’in uzun vadeli dayanıklılığına ilişkin soru işaretlerini büyütüyor.
Moskova artık savaşın dışında değil
Analizde dikkat çekilen en önemli noktalardan biri, Kremlin’in savaşı uzun süre Rusya’nın büyük şehirlerinden uzak tutmaya çalışmasına rağmen bunun giderek zorlaşması oldu.
Moskova ve St. Petersburg’un savaşın doğrudan etkilerinden korunmaya çalışıldığı ancak Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla Rusya içindeki hedeflere ulaşabilmesi nedeniyle bu algının değiştiği belirtildi.
Moskova’daki ana havalimanlarının güvenlik gerekçesiyle sık sık kapatılması, mobil internet kesintileri, petrol rafinerilerine yönelik saldırılar ve bazı üst düzey askeri isimlerin başkentte hedef alınması, savaşın artık yalnızca cephe hattında kalmadığını gösteren işaretler olarak değerlendirildi.
Financial Times’a göre bu tablo, Putin’in “özel askeri operasyon” olarak tanımladığı savaşın yalnızca Ukrayna’da beklenen sonucu vermediğini, aynı zamanda Rusya’nın merkezinde de yeni güvenlik kaygıları doğurduğunu ortaya koyuyor.
Zafer Günü törenlerinde eksilen sembolizm
Analizde, 9 Mayıs Zafer Günü törenleri de sembolik açıdan değerlendirildi. Moskova’daki geleneksel askeri geçitlerde tanklar ve ağır silahların sergilenmemesi dikkat çekici bulundu.
Bu durum, Kremlin’in Ukrayna İHA saldırısı riskinden çekindiği şeklinde yorumlandı. Rusya açısından İkinci Dünya Savaşı zaferi, devletin en güçlü tarihsel meşruiyet kaynaklarından biri olarak görülüyor. Bu nedenle Zafer Günü törenlerindeki güvenlik kaygıları, savaşın psikolojik etkisini de görünür hale getiriyor.
Analiz, Kremlin’in askeri gücünü sergilediği en önemli törende bile güvenlik risklerini dikkate almak zorunda kalmasının, savaşın Rusya içine taşan etkisini gösterdiğini savundu.
Rusya için insani ve ekonomik maliyet artıyor
Financial Times analizinde, Ukrayna savaşının Rusya açısından insani ve ekonomik maliyetinin giderek ağırlaştığı belirtildi.
İngiltere’nin GCHQ istihbarat kurumunun başkanı Anne Keast-Butler’ın değerlendirmesine atıf yapılan analizde, savaşta yaklaşık 500 bin Rus’un hayatını kaybettiği, çok daha fazlasının ise ağır yaralandığı ileri sürüldü.
Bu kaybın, savaş öncesinde de nüfus azalmasıyla karşı karşıya olan Rusya için uzun vadeli bir tehdit oluşturduğu vurgulandı.
Analizde ayrıca Rusya’nın, Sovyetler Birliği’nin İkinci Dünya Savaşı’nda Almanya’ya karşı savaştığı süreden daha uzun süredir Ukrayna’da savaş yürüttüğü hatırlatıldı. Buna rağmen Moskova’nın Donbas’ın tamamını ele geçiremediği ve bazı dönemlerde toprak kayıpları yaşadığı belirtildi.
Rus elitleri içinde rahatsızlık işaretleri
Analize göre savaşın gidişatı, Rusya’daki siyasi ve entelektüel elitler içinde de rahatsızlık işaretleri doğuruyor.
Rusya’da sisteme yakın yayınlardan biri olarak görülen “Russia in Global Affairs”te yayımlanan bir makaleye dikkat çekildi. Söz konusu yazıda, Kiev’deki Batı yanlısı yönetimi ortadan kaldırma hedefinin “temelde ulaşılamaz” olduğu görüşüne yer verildiği aktarıldı.
Bu tür değerlendirmeler, Moskova içindeki bazı çevrelerin savaşın mevcut hedefleri ve maliyeti konusunda daha açık biçimde soru sormaya başladığını gösteren işaretler olarak yorumlandı.
Financial Times’a göre Rusya için müzakere edilmiş bir barış fikrinin Kremlin’e yakın çevrelerde bile tartışılmaya başlanması, savaşın sürdürülebilirliği konusunda yeni bir eşiğe işaret ediyor.
Rus tarihinde askeri başarısızlıklar siyasi sonuç doğurdu
Analizde, Rusya tarihinde askeri başarısızlıkların sık sık büyük siyasi dönüşümlere yol açtığı hatırlatıldı.
1905 Rus-Japon Savaşı yenilgisinin Çarlık Rusyası’nda halk hareketlerini ve anayasal monarşi yönündeki adımları tetiklediği, Birinci Dünya Savaşı’ndaki başarısızlığın ise Rus Devrimi’nin zeminini oluşturduğu belirtildi.
Ayrıca Nikita Kruşçev’in 1964’te Sovyet liderliğinden uzaklaştırılmasında Küba Füze Krizi’ndeki başarısızlık algısının etkili olduğu, Afganistan savaşının da Sovyetler Birliği’nin çöküş sürecinde önemli rol oynadığı ifade edildi.
Bu tarihsel örnekler, Ukrayna savaşındaki başarısızlığın da Putin’in iktidarı açısından uzun vadeli risk oluşturabileceği argümanını güçlendiren unsurlar olarak sunuldu.
Putin’in iktidardan uzaklaşma yolu belirsiz
Buna karşın analiz, Putin’in iktidardan nasıl uzaklaştırılabileceğini öngörmenin zor olduğunu vurguladı.
Rusya’da kitlesel protestoların veya klasik seçim siyasetinin sonuç üretme ihtimalinin düşük olduğu belirtildi. Geçmiş yıllardaki Putin karşıtı protestoların kitlesel gözaltılar ve sert müdahalelerle bastırıldığı hatırlatıldı.
Boris Nemtsov’un 2015’te Kremlin yakınlarında öldürülmesi ve Aleksey Navalni’nin 2024’te cezaevinde hayatını kaybetmesi, Rus muhalefetinin karşı karşıya olduğu baskı ortamının örnekleri olarak aktarıldı.
Bu nedenle analiz, Putin açısından en büyük tehdidin sokak protestolarından çok, silahlı yapılar veya elitler içinde oluşabilecek kritik bir çatlak olabileceğini değerlendirdi.
Elitler için Putin’le devam etmek hâlâ güvenli olabilir
Financial Times analizinde, Putin’e karşı elit içi bir hareketin kolay olmadığı da vurgulandı.
Carnegie Russia Eurasia Center’dan Alexander Gabuev’in değerlendirmesine göre, mevcut Rus elitlerinin önemli bölümü Putin tarafından seçilmiş sadık isimlerden oluşuyor. Bu isimlerin bir kısmı mevcut savaş düzeninden çıkar sağlıyor, Batı yaptırımları altında bulunuyor ve birbirlerine yeterince güvenmiyor.
Bu nedenle savaşın gidişatından rahatsız olan bazı aktörler bulunsa bile, Putin’le devam etmek birçok elit için hâlâ daha güvenli bir seçenek olarak görülebilir.
Analize göre bu durum, Kremlin içinde ani bir kopuş ihtimalini zayıflatsa da savaşın maliyetinin artması halinde elitler arası hesapların değişebileceği ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Sürdürülemez rota tartışması büyüyor
Financial Times, Putin’in yakın vadede iktidardan uzaklaştırılmasının önünde büyük engeller bulunduğunu kabul ediyor. Ancak analiz, Ukrayna savaşının Rusya’yı giderek daha sürdürülemez bir rotaya soktuğu görüşünü öne çıkarıyor.
Savaşın uzaması, insan kayıplarının artması, ekonomik baskının büyümesi ve güvenlik risklerinin Moskova’ya kadar ulaşması, Kremlin’in savaş stratejisinin geleceğini daha tartışmalı hale getiriyor.
Analizin temel sonucu, Rusya’da değişimin ne zaman ve nasıl gerçekleşeceğini öngörmenin zor olduğu; ancak askeri başarısızlıkların Rus siyasi tarihinde çoğu zaman derin sonuçlar doğurduğu yönünde.
Bu nedenle Ukrayna savaşı, yalnızca cephedeki askeri dengeleri değil, Putin’in iktidarının uzun vadeli dayanıklılığını da belirleyecek en kritik sınavlardan biri olarak görülüyor.
