ABD ilk kez 30 yıl sonra nükleer silah denemelerine dönüyor: Trump eşit şartlarda dedi
Trump, Busan’da Xi ile görüşmesi sonrası ABD’nin 30 yıl aradan sonra nükleer denemelere döneceğini söyledi. Zamanlama küresel silah kontrolünü sarsabilir.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / BUSAN, GÜNEY KORE — 30 EKİM 2025
ABD Başkanı Donald Trump, Güney Kore’nin Busan kentindeki temaslarının ardından yaptığı açıklamada ülkesinin 30 yıl sonra ilk kez nükleer silah denemelerine yeniden başlayacağını duyurdu. “Rusya ve Çin’le eşit şartlarda” test yapılacağını belirten Trump, kararın “derhal” uygulanacağını söyledi. Beyaz Saray ve Pentagon ayrıntı vermedi; açıklamanın kapsamı—patlayıcı nükleer denemeler mi, yoksa taşıyıcı sistem testleri mi—netleşmedi.
Açıklamanın bağlamı ve zamanlaması
Trump’ın mesajı, Busan’da Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’le görüşmesinin hemen öncesinde ve sonrasında geldi. Washington’un nükleer savaş başlıklarını 1992’den beri patlayıcı şekilde test etmediği biliniyor; ABD modernizasyonu ise simülasyonlar, yeraltı deneyleri ve füze uçuş testleriyle yürütüyor. Trump, “başkalarının programları”na atıfla “uygun zamanın şimdi” olduğunu savundu.
Moskova ve Pekin referansları, yeni “eşitleme” vurgusu
Açıklamada isim verilmeden Rusya ve Çin’e gönderme yapıldı. Moskova kısa süre önce nükleer tahrikli sistemlerde ilerleme ilan etmiş; Pekin’in envanter büyüklüğüne dair tahminler Washington’da alarma yol açmıştı. Trump yönetimi, “işlevsellik ve caydırıcılık” gerekçesiyle testin ulusal güvenliğe katkı sağlayacağını öne sürüyor.
Hukuki çerçeve: CTBT ve fiili moratoryum
1996 tarihli Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması (CTBT) ABD tarafından imzalandı ancak Senato’da onaylanmadı. Buna rağmen Washington ve Moskova, 1990’lardan bu yana fiili bir test moratoryumu uyguluyor. Trump’ın beyanı, on yıllardır süren bu pratik düzeni tersyüz edebilecek nitelikte görülüyor.
Belirsizlikler ve ilk tepkiler
Pentagon kanadından kamuya açık bir uygulama takvimi veya kapsam açıklaması gelmedi. Uluslararası uzmanlar, patlayıcı bir testin küresel silah kontrol mimarisinde domino etkisi yaratabileceğini; nükleer eşiklerin psikolojik olarak aşağı çekilebileceğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler ve silahsızlanma çevrelerinde “gerilimi tırmandırma” uyarıları öne çıkıyor.
Olası etkiler: Nevada’dan Pasifik’e, diplomasiden caydırıcılığa
Herhangi bir patlayıcı deneme, Nevada Test Sahası veya Pasifik’teki olası alanları yeniden gündeme taşıyabilir. Böyle bir adım, müttefiklerle güvenlik koordinasyonunu, şeffaflık ve denetim mekanizmalarını ve P5 nükleer diyaloglarını yeniden tanımlamayı gerektirecek. Yönetimin, kararın kapsamı, yer seçimi ve takvimi konusunda ilerleyen günlerde netleşmesi bekleniyor.
