AB’de dondurulan Rus özel varlıklarının akıbeti ne olacak?
AB, Rus varlıklarının akıbetini tartışıyor. Euroclear/Clearstream’te tutulan özel yatırımcıların fonları için lisans, hukuk ve risk paylaşımı gündemde. Brüksel, Belçika.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / BRÜKSEL, BELÇİKA
Ne donduruldu, kimleri etkiliyor?
Avrupa Birliği’nin 2022’den bu yana uyguladığı yaptırımlar, Rusya Merkez Bankası rezervleriyle birlikte milyonlarca Rus özel yatırımcının Avrupa’daki menkul kıymetlerini de fiilen kullanılamaz hale getirdi. Bu varlıkların büyük bölümü Belçika merkezli Euroclear’da, daha küçük bir kısmıysa Lüksemburg’daki Clearstream’de tutuluyor. Resmî rakamlar değişse de, AB içindeki dondurulmuş devlet varlıklarının ağırlıkla Euroclear’da toplandığı, özel yatırımcıların da aynı altyapıdan etkilendiği teyit ediliyor.
AB’de tartışılan senaryo: Gelirler mi, ana para mı?
Brüksel’in masasında iki eksenli bir tartışma var: Dondurulmuş devlet varlıklarının ana parasına dokunmak mı, yoksa bu varlıklardan doğan “beklenmedik” gelirleri Ukrayna’ya aktarmayı sürdürmek mi? Belçika hükümeti ve Euroclear çevresi, ana paranın hukuki dokunulmazlığı ve finansal istikrar riskleri nedeniyle temkinli. Son haftalarda Belçika, böyle bir adım atılacaksa risklerin tüm AB tarafından paylaşılması gerektiğini açıkça söyledi; zamanlamaya dair net bir takvim ise hâlâ yok. Mevcut eğilim, ana parayı yerinde tutup getirilerinin Ukrayna lehine kullanılması yönünde.
Özel yatırımcıların yolu: Bireysel lisans ve zor prosedür
Yaptırım listesinde yer almayan bireysel yatırımcılar için teoride bir kapı açık: Dondurulmuş menkul kıymetlere erişim, dosya dosya değerlendirilen “bireysel lisans”larla mümkün olabiliyor. Dosyanın Euroclear’da olması halinde Belçika Hazine makamlarından, Clearstream içinse Lüksemburg yetkililerinden izin alınması; ayrıca menkul kıymetlerin yasal sahipliğinin ispatı, yaptırım dışı olunduğuna dair taahhütler ve AB/İsviçre/İngiltere/ABD’de alıcı bir yatırım hesabı gibi ek koşullar aranıyor. Hukuki ve operasyonel engeller nedeniyle bu yol uzun ve masraflı; uygulamada başvuruların yalnızca sınırlı bir bölümünün onaylandığına dair göstergeler bulunuyor.
“Beş milyon kişi” ölçeğinde bir sosyal sorun
Sadece devlet rezervleri değil, bireysel tasarruflar da etkilenmiş durumda. Muhalif siyasetçi Boris Nemtsov’un kızı ve sivil toplum temsilcisi Zhanna Nemtsova, AB’ye özel yatırımcıların dondurulmuş fonları için daha erişilebilir bir çözüm çağrısı yapıyor. Nemtsova’ya göre konu kamuoyunda yeterince görünür değil; oysa etkilediği kişi sayısı milyonlarla ifade ediliyor. AB tarafında bu ölçekte resmi bir envanter bulunmadığı sıkça vurgulanırken, bağımsız kaynaklar etki alanının “milyonlarca yatırımcı” düzeyinde olduğuna işaret ediyor.
ABD hisseleri, OFAC boyutu ve pratik çıkmazlar
Dondurulan portföylerin önemli bir kısmını ABD şirket hisseleri oluşturuyor. Bu nedenle bazı dosyalarda AB prosedürlerine ek olarak Washington’daki Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) süreci de gündeme gelebiliyor. Uygulamada, hem Avrupa hem ABD tarafında lisans gerektiren karmaşık dosyaların çözülmesi hayli güç. Hukuk büroları, 2022 sonrası getirilen yaptırımlar ve ikincil düzenlemelerin, Rus yatırımcıların yabancı menkul kıymetlerini tasfiye etmelerini teknik olarak zorlaştırdığına dikkat çekiyor.
Buradan sonra ne olabilir?
Kısa vadede en olası senaryo, AB’nin dondurulmuş devlet varlıklarından elde edilen gelirlerin Ukrayna lehine kullanılmasına devam etmesi; ana para konusunda ise hukuki çekinceler nedeniyle ihtiyatın sürmesi. Özel yatırımcılar açısından ise belirlenecek sadeleştirilmiş bir lisans/itiraz mekanizması ve kapsamlı bir envanter çalışması, dosyaların daha hızlı ve adil ele alınmasının önünü açabilir. Ancak oturma izni ve uygun hesap açılışı gibi teknik koşullar, AB ikametli olmayan yatırımcılar için pratikte önemli bir eşik olmaya devam ediyor. Siyasi zeminde mutabakat sağlanmadıkça, milyonlarca bireysel dosyanın tek tek ilerlemesi kaçınılmaz görünüyor.
