Zorunlu askerlik Avrupa’ya geri mi? Danimarka–Polonya–Almanya
Danimarka kadınlar için askerliği zorunlu yaptı; Polonya geniş tabanlı eğitim planlıyor; Almanya hibrit modelle geri dönüşü tartışıyor. Brüksel, Belçika.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / BRÜKSEL, BELÇİKA
Kuzeyden doğuya: Savunma doktrininde “yedek ve sayı” vurgusu
Avrupa’da güvenlik algısı, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı sonrasında köklü biçimde değişti. Kıtada onlarca yıldır profesyonel orduya geçişi teşvik eden anlayışın yerine, geniş yedek havuzu ve hızlı personel mobilizasyonu gibi Soğuk Savaş sonrası atıl kalan kavramlar yeniden merkezde. Danimarka’da kadınlar için de zorunlu askerlik uygulamasına geçilmesi, Polonya’nın geniş tabanlı askerî eğitim planları ve Almanya’da “yeni/hibrit askerlik modeli” etrafında süren tartışmalar, Avrupa’nın savunma mimarisinde nesilde bir görülen bir dönüşüme işaret ediyor.
Danimarka: Kadınlar kura sistemine giriyor, hizmet süresi uzuyor
Kopenhag, temmuzdan itibaren kadınları da kura sistemine dâhil ederek askerliği cinsiyet eşitliğine dayalı bir çerçeveye taşıdı. Uzun yıllar önce gönüllüler, yetmediğinde ise kura ile erkekler çağrılıyordu; artık bu yapıya 18 yaşındaki kadınlar da aynı usulle dâhil edilecek. Hizmet süresi de 4 aydan 11 aya çıkarılıyor; 2033’e kadar her yıl askere alınan sayının yaklaşık %38 artışla 6.500’e yükseltilmesi hedefleniyor. Adımın arkasında, ittifak taahhütleriyle uyumlu personel sürdürülebilirliği ve yedek güç planlaması bulunuyor.
Polonya: Zorunlu askerlik değil, ama “her erkeğe temel eğitim”
Varşova, klasik anlamda zorunlu askerliği geri getirmeden, ülke çapında geniş ölçekli askerî eğitim hedefini masaya koydu. Plan; yüz binlerce yedek oluşturacak şekilde erişkin erkeklere temel eğitim verilmesini, yıllık 100 bin gönüllünün sistemli biçimde eğitilmesini ve toplam gücün 500 bine taşınmasını öngörüyor. Hükümet, NATO’nun doğu kanadında artan risklere karşı rezerv gücün büyütülmesini ulusal güvenliğin ana bileşeni olarak görüyor.
Almanya: “Yeni Wehrdienst” ve olası kademeli geri dönüş
Berlin’in odağında, 2011’de askıya alınan zorunlu askerliğin doğrudan dönüşü değil; fakat yeni/hibrit bir model var. Hazırlanan çerçeveye göre 18 yaşını dolduran erkeklere yoklama-form değerlendirmesi ve mecburi muayene süreçleri işletilecek; öncelik gönüllülükte kalırken, hedef rakamlara ulaşılamazsa kademeli zorunlu bileşenler devreye girebilecek. Amaç, kısa vadede aktif kuvveti ve rezervi büyütmek, 2030’larda 260 bin+ seviyesine çıkmak. Siyasi tartışma sürse de hükümet kanadı, modeli 2026 başından itibaren yürürlüğe koymayı hedefliyor.
Toplumsal boyut: İstek düşük, ekonomi-meslek dengesi kritik
Anketler, AB vatandaşlarının yalnız %32’sinin işgal durumunda savaşmaya istekli olduğunu gösteriyor; bu oran, savunma planlamasında zorunlu hizmet tartışmalarını güncel kılıyor. Öte yandan geniş ölçekli zorunlu hizmetin ekonomik maliyeti—eğitim, barınma, işgücü kaybı—kayda değer. Kuzey ülkeleri, bu etkiyi ücret, mesleki sertifikasyon ve istihdama geçiş gibi teşviklerle dengelemeye çalışıyor. Beceriye dayalı sınıflandırma (ör. bilişim uzmanlarını siber savunmaya yönlendirme) da “modern askerlik” tasarımının ana unsurlarından biri hâline geliyor.
Büyük resim: Zorunlu hizmet geri mi geliyor?
Resim tek tip değil: Bazı ülkeler tam zorunlu modele dönerken (ör. Baltık hattında), bazıları hibrit formüllerle yedek havuzunu büyütüyor; bir kısmı ise gönüllülüğü teşvik edip “fırsatçı zorunluluk” (hedef tutmazsa kura/mecburi bileşen) seçeneğini masada tutuyor. Ancak ortak payda net: Personel sayısı, rezervin kalitesi ve hızlı seferberlik yeteneği, Avrupa savunmasında yeniden en kritik göstergelerden biri.
