Azerbaycan’ın İlk Başbakanı Hoyski, Şehadetinin 105. Yılında Anılıyor
Azerbaycan’ın ilk başbakanı Feteli Han Hoyski, suikast sonucu şehit edilişinin 105. yılında anılıyor. Hoyski’nin liderliğinde kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, ülkenin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir dönüm noktasıydı.
Editor
Azerbaycan’ın İlk Başbakanı Hoyski, Şehadetinin 105. Yılında Anılıyor
YEREL GÜNDEM / TÜRKİYE
Devletleşmenin Mimarı ve Bağımsızlık Savaşçısı
-
yüzyılın sonlarıyla 20. yüzyılın başlarına damgasını vuran isimlerden biri olan Feteli Han Hoyski, Azerbaycan’ın modern tarihindeki en önemli siyasi figürlerden biri olarak kabul ediliyor. 28 Mayıs 1918’de kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin (AHC) ilk başbakanı olan Hoyski, sadece bir hükümet lideri değil, aynı zamanda bir hukukçu, bir diplomat ve bağımsızlık tutkunu bir aydın olarak ülkesinin kaderini şekillendiren isimlerden biriydi.
7 Aralık 1875’te Şeki şehrinde dünyaya gelen Hoyski, soylu bir aileden geliyordu. Babası Han Mahmud Ağa Hoyski, yerel yönetimde etkili bir figürdü. Bu çevrede yetişen Hoyski, Moskova Devlet Üniversitesi'nde aldığı hukuk eğitimiyle hem mesleki birikimini hem de siyasi perspektifini güçlendirdi. Eğitim yıllarında Rus İmparatorluğu’nun çalkantılı politik atmosferine tanıklık etmesi, onun ilerideki devlet adamlığına yön veren önemli bir deneyim oldu.
Bağımsızlık İçin Verilen Diplomatik Mücadele
1917’deki Rus Devrimi'nin ardından Kafkasya'da yükselen bağımsızlık hareketleri içinde aktif rol alan Hoyski, 1918’de AHC’nin kurulmasıyla başbakan ve dışişleri bakanı olarak görevlendirildi. Görev süresi boyunca devletin temel kurumlarının inşası, anayasal düzenin tesisi ve dış politika vizyonunun şekillenmesinde belirleyici rol oynadı.
Özellikle 1919 Paris Barış Konferansı’na katılarak Azerbaycan’ın bağımsızlığını dünya kamuoyuna duyurma çabaları, Hoyski'nin diplomatik başarılarının başında geldi. Azerbaycan’ın bağımsız bir devlet olarak uluslararası tanınırlık kazanmasında onun diplomatik girişimleri kritik önem taşıdı.
Ancak içerde yaşanan etnik gerilimler, ekonomik darboğaz ve Bolşevik Devrimi’nin yansımaları Hoyski hükümetini zor durumda bıraktı. 1920’de Sovyet Kızıl Ordusu’nun Azerbaycan’ı işgaliyle birlikte AHC'nin ömrü sona erdi.
Gürcistan’da Sürgün ve Kanlı Suikast
İşgalin ardından Gürcistan’a geçen Hoyski, burada da siyasi hedef olmaktan kurtulamadı. 19 Haziran 1920’de Tiflis’te, Ermeni Taşnak örgütü mensuplarınca düzenlenen bir suikast sonucu hayatını kaybetti. Henüz 44 yaşındayken hayatını kaybeden Hoyski, Azerbaycan halkı için hem bir kurucu lider hem de şehit statüsünde anılmaya devam ediyor.
Suikastın arkasındaki güçlerin, AHC döneminde Ermeni çetelerine karşı alınan politik tutumdan ötürü Hoyski’yi hedef aldığı yorumları yapılıyor. Bu olay, sadece Azerbaycan için değil, Kafkasya'daki siyasi çatışmaların da derinliğini gösteren simgesel bir gelişme olarak tarihe geçti.
Hukukçu Kişiliği ve Kalıcı Mirası
Feteli Han Hoyski’nin hukukçu kimliği, onun devlet inşasında yasal temellerin oluşturulmasına verdiği önemi de ortaya koyuyor. AHC döneminde hazırlanan anayasa ve mevzuat yapısında büyük katkıları bulunan Hoyski, aynı zamanda dönemin Azerbaycan aydınlarıyla yakın ilişkiler kurarak ulusal bilincin oluşmasına destek verdi.
Bugün onun adı Azerbaycan’da bağımsızlık mücadelesinin öncüsü olarak anılırken, kurduğu cumhuriyet de Azerbaycan devlet geleneğinin başlangıcı olarak kabul ediliyor.
