Çin'den Uygurlara müzik yasağı: Şarkı dinlemek hapis gerekçesi
Çin yönetiminin Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde bazı şarkıları “yasaklı” ilan ederek dinleyen ve paylaşan Uygur Türklerine hapis cezası verdiği ortaya çıktı.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / PEKİN, ÇİN — 31 ARALIK 2025
Çin yönetiminin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde bazı şarkıları “sorunlu” listesine alarak Uygur Türklerine yönelik müzik dinleme, indirme ve paylaşma eylemlerini hapis cezası gerekçesi yaptığı bildirildi.
Associated Press’in (AP) Norveç merkezli Uyghur Hjelp kuruluşunun belgelerine dayandırdığı haberine göre, Kaşgar kentinde düzenlenen bir güvenlik toplantısında halka, 7 ayrı kategoride sınıflandırılan şarkılardan uzak durmaları uyarısında bulunuldu. Uzmanlar, bu uygulamayı Uygur kültürünü ve kimliğini ortadan kaldırmaya yönelik “incelikli ama sürekli” bir baskı stratejisi olarak nitelendiriyor.
Günlük dile müdahale ve kültürel denetim
Resmî toplantı kayıtlarına göre Çinli yetkililer, müzik denetiminin yanı sıra günlük dildeki dini selamlaşmaları da yasakladı. Yerel yetkililere, İslam dünyasında yaygın olan “Esselamu aleykum” ifadesi yerine “Komünist Parti sizi korusun” şeklinde ifadeler kullanmaları yönünde kesin talimat verildiği aktarıldı. Bu müdahale, bölgedeki kültürel ve dini dokunun tamamen değiştirilmesi çabası olarak değerlendiriliyor.
Halk baladları ve milliyetçi eserler hedefte
“Yasaklı” listesinde yalnızca siyasi içerikler değil, Uygur toplumunda düğünlerin vazgeçilmezi olan “Beş Pede” gibi anonim halk baladları da yer alıyor. Londra Üniversitesi SOAS’tan Etnomüzikoloji Profesörü Rachel Harris, bu tür eserlerin sadece içinde geçen “Tanrım” gibi romantik yakarışlar nedeniyle işaretlendiğini belirtti. Listede öne çıkan diğer eserler ise şunlar:
-
Tutuklu şair Abdülkadir Celaleddin’in şiirinden uyarlanan “Yanarim Yoq”
-
Ünlü halk ozanı Abdürrehim Heyit’e ait “Atalar”
-
Yarışma programlarında seslendirilen “Es-selamu Aleykum” şarkısı
Müzik yapımcılarına hapis cezası
Bölgedeki baskının somut örneklerinden biri, 27 yaşındaki müzik yapımcısı Yashar Xiaohelaiti’nin mahkûmiyetiyle belgelendi. Xiaohelaiti, bulut hesabına 42 adet “sorunlu” şarkı yüklediği gerekçesiyle 2023 yılında gözaltına alınarak 3 yıl hapis ve 3 bin yuan para cezasına çarptırıldı. İnsan hakları aktivistleri, WeChat üzerinden birbirine şarkı gönderen gençlerin dahi gözaltına alındığı bilgisini doğruluyor.
Londra’da yaşayan Uygur Türk’ü sanatçı Rahima Mahmud, yasağın duygusal etkisini “Müziği ortadan kaldırmak, ruhu ortadan kaldırmaktır” sözleriyle ifade etti. Çin’in 1955’te ilan ettiği özerklik statüsüne rağmen bölgedeki fiili denetimin ve kültürel asimilasyonun arttığı gözlemleniyor.
