Ermenistan seçimleri öncesi Rusya-AB gerilimi tırmandı
Ermenistan 7 Haziran seçimlerine hazırlanırken Rusya’nın büyükelçisini Moskova’ya çağırması ve ithalat kısıtlamaları, AB ile yeni gerilim başlattı.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
ERİVAN, ERMENİSTAN — Ermenistan’da 7 Haziran’da yapılacak parlamento seçimleri öncesinde Rusya ile Avrupa Birliği arasında Erivan’ın yönelimi üzerinden gerilim tırmandı; Moskova büyükelçisini istişare için geri çağırırken, AB Rusya’yı seçimlere müdahale etmekle suçladı.
BBC Türkçe’nin haberine göre, Ermenistan’ın Avrupa Birliği ile yakınlaşma süreci, Rusya liderliğindeki Avrasya Ekonomik Birliği içinde rahatsızlık yarattı. Moskova, diplomatik ve ekonomik hamlelerle Erivan üzerindeki baskısını artırırken, Avrupa Birliği ise Ermenistan’ın kendi siyasi yolunu seçme hakkına sahip olduğunu vurguladı.
Seçim öncesi gerilim diplomatik krize dönüştü
Ermenistan, 7 Haziran’da yapılacak parlamento seçimlerine hazırlanırken dış politika yönelimi ülke gündeminin merkezine yerleşti. Başbakan Nikol Paşinyan yönetiminin son dönemde Avrupa Birliği ile ilişkileri derinleştirmesi, Rusya’nın tepkisini çekti.
Moskova, hafta sonunda Ermenistan’daki büyükelçisi Sergei Kopyrkin’i “istişareler” için geri çağırdığını duyurdu. Rusya’nın açıklamasında, Ermenistan yönetiminin Avrupa Birliği’ne yakınlaşma adımlarının Avrasya Ekonomik Birliği içindeki işbirliğine zarar verdiği savunuldu.
Bu adım, iki ülke arasında uzun süredir biriken güvensizliğin seçim öncesi daha açık bir krize dönüştüğünü gösterdi. Erivan, son yıllarda Rusya’nın güvenlik garantilerine yönelik güven kaybı yaşarken, Moskova da Ermenistan’ın Batı ile yakınlaşmasını bölgesel nüfuzuna tehdit olarak görüyor.
Moskova ekonomik baskıyı artırdı
Diplomatik hamlenin ardından Rusya, Ermenistan’a yönelik ekonomik baskısını da artırdı. Moskova, 1 Haziran’da Ermenistan’ın balıkçılık sektörünün yaklaşık yüzde 30’unu etkileyen deniz ürünleri ithalatına yasak getirdiğini açıkladı.
Rusya, son haftalarda Ermenistan’dan gelen meyve, sebze ve bazı tarım ürünlerine yönelik ithalatı da kademeli olarak yasaklamış ya da kısıtlamıştı. Bu adımlar, Ermenistan ekonomisinin Rusya pazarına bağımlı sektörleri üzerinde baskı oluşturdu.
Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zakharova’nın, Ermenistan’ın AB’ye yönelmeye devam etmesi halinde Moskova’nın enerji arzı konusunda da adım atabileceği yönündeki açıklamaları, ekonomik baskının enerji alanına taşınabileceği endişesini güçlendirdi.
AEB zirvesinde Erivan’a referandum çağrısı
Gerilim, Kazakistan’ın başkenti Astana’da düzenlenen Avrasya Ekonomik Birliği zirvesinde daha görünür hale geldi. Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan ortak bildiri yayımlayarak Ermenistan’ın Avrupa Birliği üyeliği yönündeki adımlarının AEB’nin ekonomik güvenliği açısından risk oluşturduğunu savundu.
Dört ülkenin liderleri, Ermenistan’a “en kısa sürede” AEB’de kalmak ya da AB’ye yönelmek konusunda referandum yapma çağrısında bulundu.
Zirve sonrası konuşan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Erivan’ın AB’yi seçmesi halinde AEB ayrıcalıklarından yararlanamayacağını söyledi. Putin, Ermenistan’ın yönelimini Ukrayna’nın geçmişteki Avrupa Birliği süreciyle karşılaştırdı ve Ukrayna’daki krizin bu süreçle başladığını öne sürdü.
Paşinyan temkinli mesaj verdi
Rusya Devlet Başkanı Putin ile 1 Haziran’da telefon görüşmesi yapan Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, görüşmenin ardından daha temkinli bir açıklama yaptı.
Paşinyan, Rusya ile ilişkilerin “bir dönüşüm aşamasından” geçtiğini söyledi ve bu yeni dönemin başarılı olacağına inandığını belirtti. Ermenistan lideri ayrıca, Erivan’ın resmi olarak AB üyeliğine başvurmadığı veya adaylık statüsü almaya yaklaşmadığı sürece AB referandumu yapılması için bir neden olmadığını ifade etti.
Bu açıklama, Paşinyan’ın bir yandan Batı ile ilişkileri güçlendirmeye çalışırken, diğer yandan seçim öncesi Rusya ile gerilimi tamamen kopuş noktasına taşımamaya özen gösterdiğini gösteriyor.
AB’den Rusya’ya seçim müdahalesi suçlaması
Avrupa Birliği, Rusya’nın Ermenistan’a yönelik hamlelerine sert tepki gösterdi. AB Sözcüsü Anouar El Anouni, Rusya’nın Ermenistan ekonomisine zarar vermeyi ve 7 Haziran’da yapılacak parlamento seçimlerinin sonuçlarını etkilemeyi amaçladığını söyledi.
El Anouni, Ermenistan’ın egemen, demokratik ve bağımsız bir ülke olarak kendi yolunu seçme hakkına sahip olduğunu vurguladı. AB Sözcüsü, Rusya’nın bu baskı girişimlerine karşı Ermenistan’ı desteklemeyi sürdüreceklerini belirtti.
AB’nin açıklaması, Ermenistan seçimlerinin yalnızca iç siyasi rekabet açısından değil, ülkenin Rusya-Batı hattındaki dış politika yönelimi açısından da kritik görüldüğünü ortaya koyuyor.
Karabağ sonrası güven krizi derinleşti
Ermenistan ile Rusya arasındaki ilişkiler, özellikle Azerbaycan’ın 2023’teki Dağlık Karabağ operasyonu sonrası ciddi şekilde bozuldu. Erivan, Rusya’yı ve Rusya liderliğindeki güvenlik mekanizmalarını Karabağ sürecinde etkisiz kalmakla suçladı.
Ermenistan, 2024 yılında Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü ile ilişkilerini askıya aldı. Bu adım, Erivan’ın güvenlik mimarisinde Moskova merkezli yapıdan uzaklaşma eğiliminin en açık göstergelerinden biri oldu.
Ardından Ermenistan’ın Avrupa Birliği ile ilişkileri güçlendirme süreci hızlandı. Geçen ay Erivan’da düzenlenen AB-Ermenistan zirvesi de bu yakınlaşmanın sembolik adımlarından biri olarak görüldü.
Seçimlerin dış politika yönü belirleyici olacak
Ermenistan’daki 7 Haziran seçimleri, yalnızca iç siyasette iktidar ve muhalefet dengelerini değil, ülkenin dış politika rotasını da etkileyecek. Moskova, Erivan’ın AB’ye yönelmesini AEB içinde ekonomik ve stratejik risk olarak değerlendirirken, AB Ermenistan’ın egemen tercih hakkını savunuyor.
Bu tablo, Ermenistan’ın seçim sürecini bölgesel rekabetin merkezine taşıdı. Rusya’nın diplomatik geri çağırma kararı, ithalat yasakları ve AEB üzerinden referandum çağrısı, Erivan üzerindeki baskının artabileceğine işaret ediyor.
Seçim sonrası Ermenistan’ın AB ile yakınlaşmayı sürdürüp sürdürmeyeceği, Rusya ile ilişkilerin nasıl yeniden tanımlanacağı ve AEB içindeki konumunun ne olacağı, Güney Kafkasya’daki dengeler açısından yakından izlenecek.
