Tokayev’den Putin’e savaşın dondurulması ve İstanbul görüşmeleri çağrısı
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Putin’e Ukrayna’daki savaşın dondurulmasını ve İstanbul müzakerelerine güvenceyle dönülmesini önerdi.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
OMSK, RUSYA — Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e Ukrayna’daki savaşın dondurulmasını ve İstanbul’da yürütülen müzakerelere yeniden dönülmesini önerdi.
Tokayev, önerisini 25 Temmuz’da Rusya’nın Omsk kentinde düzenlenen Rusya-Kazakistan Bölgelerarası İşbirliği Forumu kapsamında Putin ile yaptığı görüşmede dile getirdi. Kazak lider, olası sürecin büyük devletlerin garantileri altında ilerlemesi gerektiğini söyledi.
Tokayev’den “İstanbul formülü 2.0” önerisi
Interfax’ın aktardığına göre Tokayev, savaşın uzun süredir devam ettiğine dikkat çekerek çatışmaların mevcut aşamada dondurulabileceğini savundu.
“Bu çatışmayı artık dondurmak ve İstanbul formülü 2.0’a dönmek gerekebilir.”
Tokayev, 2022 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen görüşmelerde önemli ilerlemeler sağlandığını ileri sürdü. Kazakistan Cumhurbaşkanı, ateşkesin ardından Rusya’nın da aralarında bulunduğu büyük devletlerin garantörlüğünde kalıcı barışa yönelik adımlar atılabileceğini belirtti.
Ancak Tokayev, ateşkesin hangi sınırlar üzerinden uygulanacağı, denetimin kim tarafından yapılacağı ve olası ihlaller karşısında garantör devletlerin nasıl hareket edeceği konusunda ayrıntılı bir plan açıklamadı.
Öneri, tarafların üzerinde uzlaştığı resmî bir barış planından çok, çatışmaların durdurulmasına yönelik siyasi bir çağrı niteliği taşıyor.
Kazakistan resmî arabuluculuk üstlenmeyecek
Tokayev, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nden savaşın mevcut durumu hakkında kendisine çok sayıda mesaj ulaştığını söyledi. Omsk’taki görüşmenin bilindiğini ve bazı çevrelerin düşüncelerini Putin’e aktarmasını istediğini ifade etti.
Buna karşın Kazakistan’ın Rusya ile Ukrayna arasında resmî arabulucu olmasını istemediğini belirten Tokayev, yalnızca çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin görüşünü paylaşmayı tercih ettiğini kaydetti.
Kazak lider, savaşta genç insanların hayatlarını kaybetmesinden duyduğu üzüntüyü de dile getirdi. Ruslarla Ukraynalıları birbirine yakın halklar olarak tanımlayan Tokayev, çatışmaların sürmesinin her iki ülkenin karşıtlarının çıkarına hizmet ettiğini savundu.
Tokayev ayrıca Ukrayna ile Rusya arasındaki savaşın bir iç savaş değil, iki devlet arasındaki çatışma olduğunu söyledi. Kazakistan’ın Ukrayna’ya her zaman saygıyla yaklaştığını da sözlerine ekledi.
2022 İstanbul görüşmelerinde neler konuşuldu?
Rus ve Ukraynalı heyetler, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı saldırısının başlamasından kısa süre sonra Türkiye’nin ev sahipliğinde bir dizi görüşme gerçekleştirmişti.
İstanbul’da 29 Mart 2022’de yapılan müzakerelerde Ukrayna tarafı, güçlü uluslararası güvenlik garantileri karşılığında tarafsız statü benimsemeyi ve yabancı askerî üsleri ülkesinde bulundurmamayı değerlendirebileceğini açıklamıştı.
Taslak metinlerde Ukrayna’nın NATO üyeliğinden vazgeçmesi, nükleer silahlardan arındırılmış bir devlet olarak kalması ve buna karşılık Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri başta olmak üzere çeşitli ülkelerden güvenlik garantileri alması tartışılmıştı.
Bununla birlikte görüşmeler sonunda imzalanmış bir barış anlaşması ortaya çıkmadı. Ukrayna’nın askerî kapasitesi, garantör ülkelerin saldırı durumunda nasıl müdahale edeceği ve işgal altındaki bölgelerin geleceği gibi temel konularda taraflar arasında ciddi görüş ayrılıkları devam etti.
Bu nedenle Tokayev’in sözünü ettiği “İstanbul formülü 2.0”, yürürlüğe konulmaya hazır eski bir anlaşmaya dönüş anlamına gelmiyor. Öneri, 2022’de tartışılan bazı başlıkların değişen askerî ve siyasi koşullara göre yeniden ele alınmasını ifade ediyor.
Güvenlik garantileri temel anlaşmazlık konusu
Tokayev’in büyük devletlerin garantilerine vurgu yapması, olası bir ateşkesin önündeki en önemli sorunlardan birine işaret ediyor.
Ukrayna, yalnızca silahların geçici olarak susmasının Rusya’ya ordusunu yeniden düzenleme ve daha sonra yeni bir saldırı başlatma fırsatı vermesinden endişe ediyor. Bu nedenle Kiev yönetimi, herhangi bir ateşkesin etkili denetim ve bağlayıcı uluslararası güvenlik garantileriyle desteklenmesini istiyor.
Ukrayna’nın 2025 yılında İstanbul’daki görüşmeler için hazırladığı önerilerde de kara, hava ve denizde tam ateşkes, savaş esirlerinin değişimi, kaçırılan çocukların geri gönderilmesi ve uluslararası güvenlik garantileri öne çıkmıştı. Kiev ayrıca toprakla ilgili görüşmelerin ancak ateşkesten sonra yapılmasını savunmuştu.
Moskova ise geçmiş görüşmelerde Ukrayna’nın tarafsızlığını, askerî kapasitesine sınırlamalar getirilmesini ve Rusya’nın sahadaki kazanımlarının dikkate alınmasını talep etti.
Tarafların güvenlik, toprak ve Ukrayna ordusunun gelecekteki yapısı konularındaki farklı tutumları, Tokayev’in çağrısının kısa sürede resmî bir müzakere sürecine dönüşmesini zorlaştırıyor.
Tokayev Rusya ile ittifak ilişkilerini vurguladı
Kazakistan Cumhurbaşkanı, savaşın dondurulmasını önermesine karşın ülkesinin Rusya’ya yönelik stratejik tutumunun değişmediğini de vurguladı.
Tokayev, Kazakistan’ın Rusya’yı büyük bir devlet olarak gördüğünü, Moskova ile stratejik işbirliğine ve müttefiklik ilişkilerine bağlı kalmayı sürdürdüğünü söyledi.
Rusya ile Kazakistan enerji, ticaret, ulaşım, savunma ve bölgesel örgütler üzerinden yakın ilişkiler yürütüyor. İki ülke yönetimi daha önce stratejik ortaklığın derinleştirilmesine yönelik ortak açıklamalar imzalamıştı.
Bununla birlikte Kazakistan yönetimi, Rusya’nın Ukrayna topraklarında kurulduğunu ilan ettiği ayrılıkçı yönetimleri tanımadığını açıklamış ve devletlerin toprak bütünlüğü ilkesini desteklediğini belirtmişti.
Astana yönetiminin hem Moskova ile yakın ilişkilerini koruması hem de Ukrayna’ya yönelik saygı vurgusu yapması, Tokayev’in açıklamalarındaki diplomatik denge arayışını ortaya koyuyor.
Putin’den öneriye ilişkin açık yanıt gelmedi
Kremlin, Tokayev ile Putin’in Omsk’taki görüşmesinde ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel ve uluslararası konuların ele alındığını duyurdu. Görüşme, iki ülkenin katıldığı 22’nci Bölgelerarası İşbirliği Forumu kapsamında gerçekleştirildi.
Ancak görüşmenin ardından Putin’in Tokayev’in savaşın dondurulması ve İstanbul müzakerelerine dönülmesi önerisini kabul ettiğine ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı.
Ukrayna yönetiminden de Tokayev’in sözlerine yönelik ilk aşamada kamuoyuna açıklanmış ayrıntılı bir yanıt gelmedi. Yeni bir İstanbul görüşmesinin tarihi, katılımcıları veya gündemi konusunda herhangi bir takvim duyurulmadı.
Tokayev’in açıklaması bu aşamada, Rusya’nın yakın bölgesel ortaklarından birinin çatışmaların durdurulması yönündeki çağrısı olarak değerlendiriliyor. Önerinin somut bir sürece dönüşmesi, Moskova ile Kiev’in ateşkes şartları ve güvenlik garantileri konusunda ortak bir zemin bulmasına bağlı olacak.
SehitlerOlmez.com
