Transdinyester düğümünü çift meclisli parlamento mu çözecek?
Eski Moldova Başbakan Yardımcısı Ivan Gutu, Transdinyester sorununun çözümü için anayasa değişikliği gerektirmeyen çift meclisli bir parlamento ve bölgesel temsil modelini önerdi.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
KİŞİNEV, MOLDOVA — Moldova'da eski Başbakan Yardımcısı ve iktisat doktoru Ivan Gutu, ülkenin en büyük jeopolitik çıkmazı olan Transdinyester sorununun çözümü için radikal ancak uygulanabilir bir entegrasyon modeli önerdi.
Gutu, Transdinyester'in "geniş haklara sahip bir özerklik" statüsüyle üniter devlet yapısına dahil edilmesinin, mevcut yasal çerçeveyle uyumlu olduğunu ve karmaşık anayasa değişikliği süreçlerine ihtiyaç duyulmadan hayata geçirilebileceğini savundu. Bu modelin temelini ise bölgelerin ulusal karar alma mekanizmalarına doğrudan katılımını sağlayacak çift meclisli bir parlamento yapısı oluşturuyor.
Çift meclisli parlamento ve bölgesel temsil
"Moldova'nın Yeniden Entegrasyonu Perspektifleri" başlıklı yuvarlak masa toplantısında konuşan "Altă Moldova – Diğer Moldova" kamu derneği başkanı Ivan Gutu, ülkenin yönetim yapısının modernleştirilmesi gerektiğini vurguladı. Gutu'nun önerisine göre, mevcut tek kamaralı sistemin yerine "Temsilciler Meclisi" ve "Bölgeler Meclisi"nden oluşan iki kanatlı bir parlamento kurulmalı.
Bu sistemde kurulacak olan Bölgeler Meclisi, ülkenin tüm bölgelerinin ulusal düzeydeki karar alma süreçlerine katılımını garanti altına alacak. Gutu, bu formülün sadece Transdinyester için değil, Moldova'nın diğer bölgeleri için de dengeli bir yasal çerçeve sunacağını ifade etti. Önerinin en dikkat çekici kısımlarından biri de özerk bölge liderlerinin merkezi hükümetin doğal birer üyesi olması. Bu durum, yerel yönetimler ile merkezi otorite arasındaki bağı kurumsallaştırarak kopuklukları gidermeyi hedefliyor.
Gagavuzya örneği ve anayasal kolaylık
Ivan Gutu, Transdinyester'e verilecek statünün halihazırda var olan Gagavuzya özerkliğine benzer bir yapıda olması gerektiğini ancak hakların mümkün olan en geniş şekilde tanımlanmasını önerdi. Gutu'ya göre bu yaklaşımın en büyük avantajı, mevcut Moldova yasalarıyla uyumlu olması sayesinde anayasa değişikliği gibi zorlu ve riskli süreçlerin baypas edilebilmesi.
Gutu, önerisinin gerçekçiliğini şu sözlerle savundu:
"Bu teklifler, Transdinyester meselesinin çözümü ve ülkenin tüm bölgeleri arasında güçlü yasal ve kurumsal bağlara sahip, işleyen bir üniter devletin pekiştirilmesi yolunda somut ve gerçekçi bir adımı temsil etmektedir. Bu formül, karmaşık bir anayasa değişikliği prosedüründen geçmeden ilerleme olanağı sağladığı gibi bölgeler arasında net bir eşitlik sistemi de sunmaktadır."
Uluslararası örnekler ve Moldova gerçekliği
Önerisini güçlendirmek için komşu ülkelere ve benzer yapılara işaret eden Gutu, çift meclisli yapıların Romanya ve Belarus gibi ülkelerde halihazırda başarıyla uygulandığını hatırlattı. Bu yapıların Moldova'nın yerel gerçeklerine ve toplumsal dokusuna kolaylıkla uyarlanabileceğini ifade eden eski Başbakan Yardımcısı, siyasi sınıfın bu önerileri ciddiyetle analiz etmesi çağrısında bulundu.
Ivan Gutu'nun sunduğu model, bölgelerin sadece birer "basit bölgesel özerklik" olmaktan öteye geçerek, devletin yönetiminde söz sahibi olduğu bir denge mekanizması kurmayı vaat ediyor. Toplantıda vurgulanan bir diğer nokta ise tüm bölgeler için şeffaf, dengeli ve adil bir hukuki altyapının oluşturulması zorunluluğu oldu.
Moldova'nın toprak bütünlüğünü sağlama yolunda yıllardır süregelen çıkmazda, Gutu'nun "Bölgeler Meclisi" üzerinden sunduğu bu kurumsal entegrasyon modeli, siyasi çevrelerde yeni bir tartışmanın kapısını aralayacak gibi görünüyor. Uzmanlar, bu tür bir kurumsal reformun, Transdinyester tarafındaki muhataplarla yürütülecek müzakerelerde masaya konulabilecek en somut dosyalardan biri olabileceğini belirtiyor.
Source : Lagos-Press.md
