Trump-Orta Asya zirvesi: hedef uranyum ve kritik madenler
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’da Orta Asya liderleriyle bir araya gelerek uranyum başta olmak üzere kritik madenler, enerji ve ulaşım koridorlarına erişimi görüştü; Washington bölgedeki rekabette Çin ve Rusya’yı dengelemek istiyor.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / ANKARA, TÜRKİYE — 04 KASIM 2025
ABD Başkanı Donald Trump, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan liderlerini Beyaz Saray’da ağırlayarak bölgenin uranyum ve diğer kritik maden kaynaklarına erişimi merkeze alan bir zirve yaptı. Washington’un hedefi, Orta Asya’daki zengin yeraltı kaynaklarında etkili olan Rusya ve Çin’i dengelemek ve bölgeyle doğrudan ekonomik hat kurmak.
Trump toplantı öncesi “ekonomik ortaklıkları güçlendirme ve güvenlik işbirliğini genişletme” vurgusu yaparken, gündemin ana maddesinin “kritik madenler” olduğunu açıkça dile getirdi. Orta Asya liderlerinin de ABD ile ticari ve siyasi ortaklık mesajları verdiği belirtildi.
Neden Orta Asya ve neden şimdi?
Orta Asya, özellikle Kazakistan ve Özbekistan üzerinden dünya uranyum üretiminde öne çıkıyor. Kazakistan hâlihazırda en büyük üreticiler arasında yer alırken, Özbekistan da ilk beş içinde gösteriliyor. ABD’nin nükleer yakıt tedarikinde Rusya’ya bağımlılığı sürerken, bu rezervlere doğrudan veya “güvenilir ortak” üzerinden erişim Washington için stratejik önem taşıyor. Bölgedeki gaz, altın ve nadir toprak elementleri de bu ilginin diğer başlıkları.
Büyük paketler, uzun vadeli yatırım vaadi
Zirvede, ABD ekonomisinin havacılık, tarım ve bilişim gibi sektörlerine Orta Asya’dan çok yıllı yatırım taahhütleri gündeme geldi. Üç ve on yıllık periyotlara yayılan yatırım planları, Washington’un bölgeyi tek seferlik bir ziyaret alanı değil, kalıcı ekonomik ortaklık sahası olarak konumlandırdığını gösteriyor.
Rusya ve Çin’e karşı koridor arayışı
Moskova bölgenin enerji altyapısında, Pekin ise ulaştırma ve madencilik projelerinde uzun süredir etkili. ABD, Hazar üzerinden geçen “Orta Koridor” gibi Rusya’yı baypas eden güzergâhları destekleyerek hem maden taşımacılığını güvenceye almak hem de Asya-Avrupa hattında söz sahibi olmak istiyor. Bu nedenle Washington’un başlıkları yalnızca maden değil, bu madenleri dünya pazarına çıkaracak lojistik ağlar.
İnsan hakları gündemin neresinde?
Toplantı öncesi uluslararası hak örgütleri, Orta Asya ülkelerindeki ihlallerin de masaya getirilmesi çağrısı yaptı. Ancak zirvenin tonunu belirleyen başlıkların maden, enerji, yatırım ve koridorlar olması, Washington’un bu turda önceliğini jeopolitik ve ekonomik rekabete verdiğini gösteriyor.
