Türkiye’de Kürt Sorununa 1921 Anayasası Çerçevesinde Çözüm Önerisi
Baskın Oran, Türkiye’nin Kürt sorununu çözmek için 1921 Anayasası’nın yerel özerklik modelini yeniden gündeme alması gerektiğini savundu.
Editor2
Türkiye’de Kürt Sorununa “1921 Anayasası” Çerçevesinde Çözüm Önerisi
YEREL GÜNDEM / ANKARA
Baskın Oran’dan tarihi modele atıf
Siyasi yorumcu ve akademisyen Baskın Oran, Türkiye’de Kürt sorununun çözümüne dair dikkat çekici bir öneriyi yeniden gündeme taşıdı. Oran, 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun 11. maddesinin güncellenerek uygulanmasının, hem demokratik hem de gerçekçi tek çıkış yolu olduğunu savunuyor. Bu yaklaşım, yerel yönetimlere özerklik tanıyarak hem Kürt vatandaşların tarihsel olarak reddedilen kimlik haklarını iade etmeyi, hem de Türkiye’nin bütünlüğünü korumayı hedefliyor.
Oran, bu görüşlerini, meslektaşı Cengiz Çandar’ın T24’te yayımlanan uzun söyleşisinden yola çıkarak kaleme aldı. Çandar’ın Ortadoğu deneyimini ve Kürt meselesine dair gözlemlerini hatırlatan Oran, “Demokratik Cumhuriyet” modelinin, aslında 1921 Anayasası’nın ruhuna uygun şekilde, Türkiye’nin geleceği için kalıcı bir çözüm olabileceğini vurguluyor.
Öcalan, Benelüks modeli ve “demokratik toplum”
Cengiz Çandar’ın mülakatında öne çıkan başlıklardan biri de, Abdullah Öcalan’ın savunduğu “demokratik toplum” ve “demokratik cumhuriyet” kavramlarıydı. Çandar, bu kavramların Orta Doğu’da bir tür Benelüks modeli gibi işlemesi gerektiğini ileri sürerken, Oran bu teze temkinli yaklaşıyor.
Öcalan’ın federasyon ya da bölünme taleplerine kapalı duruşunu, “mevcut sınırlar içerisinde demokratik katılım” perspektifiyle değerlendiren Oran, yine de Suriye, Irak, İran gibi ülkelerin böylesi bir bölgesel modeli benimsemekte isteksiz kalacağını düşünüyor.
Ortadoğu gerçekleri ve “yerinden yönetim”
Baskın Oran, Kürt halkının dört ülkeye dağılmış yapısını, farklı inanç ve lehçelere sahip olmasını hatırlatarak, bölgesel düzeyde Benelüks benzeri bir modelin pek gerçekçi olmadığına dikkat çekiyor. Ancak Türkiye özelinde, yerel yönetimlerin güçlendirilmesiyle hem Kürt kimliğinin tanınabileceğini hem de ülkenin birliğinin korunabileceğini savunuyor.
1921 Anayasası’nın 11, 12 ve 14. maddeleriyle tarif edilen yetki devri modelinin, vilayet meclisleri eliyle sosyal hizmetlerden eğitime kadar geniş bir alanı yerinden yönetim esasına göre düzenleyebileceğini belirten Oran, bunun “ayrılma” eğilimini değil, aksine ülkeye bağlılığı güçlendireceğini iddia ediyor.
“Kürtler ikinci kez kandırılamaz” uyarısı
Oran’ın analizinin kritik bölümü ise, devletin yeniden merkeziyetçi reflekslere dönmesi halinde Kürtlerin artık bu politikaya inandırılamayacağı uyarısı. Geçmişte defalarca verilen sözlerin tutulmamasının yarattığı güvensizliği vurgulayan Oran, “Kürtler bir daha suya götürülüp susuz getirilemez” ifadesiyle bu noktaya dikkat çekiyor.
Oran’a göre, Kürt sorununun kalıcı çözümü için “iç cepheyi” güçlendirecek demokratik düzenlemelerden kaçınılması, ülkenin bir arada tutulması açısından da büyük bir risk oluşturuyor.
Tarihsel bir fırsat mı?
Türkiye’nin hem bölgesel hem de küresel düzlemde hızla değişen güvenlik ortamına uyum sağlaması için, yeni bir demokratik model arayışına yönelmesi gerektiğini savunan Oran, 1921 ruhuna dönüşü “tek gerçekçi seçenek” olarak tanımlıyor.
Oran’ın bu önerisi, Ankara’daki karar vericiler için henüz resmi bir gündem olmasa da, Kürt meselesinde köklü bir reform arayışının fitilini ateşleme potansiyeli taşıyor.
