AB'den Ukrayna'ya 90 milyar euroluk kredi: Veto krizi sürüyor
Avrupa Komisyonu, Macaristan'ın vetosunu kaldırması ihtimaline karşı Ukrayna'ya sağlanacak 90 milyar euroluk kredi paketinin yasal hazırlıklarını hızlandırdı.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
BRÜKSEL, BELÇİKA — Avrupa Komisyonu, savaşın yıprattığı Ukrayna bütçesini korumak amacıyla planlanan 90 milyar euroluk kredi paketinin ilk ödemesi için, Macaristan'ın vetosunu kaldırması ihtimaline karşı teknik ve yasal hazırlıklarını hızlandırdı.
Brüksel'in bu hamlesi, Kiev yönetiminin yaklaşan kış öncesi kamu hizmetlerinde kesintiye gitmesini önlemeyi ve askeri altyapıyı desteklemeyi hedefliyor; ancak AB yetkilileri, krizin Macaristan'da 12 Nisan'da gerçekleştirilecek seçimlerden önce çözülmesini beklemiyor.
Seçim gölgesinde veto diplomasisi
Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Ukrayna ile Druzhba petrol boru hattı üzerinden yaşanan ve kredi paketiyle doğrudan bir ilgisi bulunmayan bir anlaşmazlık nedeniyle Avrupa Birliği'nin mali yardım hattını bloke etmeye devam ediyor. Kiev yönetimi, boru hattındaki kesintinin bir Rus İHA saldırısı sonrası altyapının ağır hasar görmesinden kaynaklandığını ve onarılması gerektiğini savunuyor. Budapeşte ise hattın, 12 Nisan seçimlerini etkilemek amacıyla kasıtlı olarak kapatıldığını iddia ediyor.
Brüksel'deki yetkililer, Ukrayna karşıtlığını sert seçim kampanyasının merkezine oturan Orban'ın vetosunun en azından seçim sonrasına kadar süreceğini öngörüyor. Mevcut anketler, Orban'ın genç muhalif rakibi Peter Magyar'ın çift haneli farkla gerisinde olduğunu gösterirken, Komisyon kriz çözülür çözülmez ödemeleri başlatabilmek için gerekli tüm mekanizmaları hazır tutmaya çalışıyor. Bu kapsamda, yardım programının temelini oluşturan dört belgeden ilki yayımlandı ve diğer üçünün de kısa süre içinde tamamlanması bekleniyor.
Yardım paketinin detayları ve İHA muafiyeti
Planlanan mali program kapsamında Ukrayna'ya 2026 yılı için toplam 45 milyar euro tahsis edilecek. Bu tutarın 16,7 milyar eurosu doğrudan mali destek, 28,3 milyar eurosu ise askeri destek kalemleri için kullanılacak. Geriye kalan 45 milyar euronun ise 2027 yılı bütçesi için ayrılması planlanıyor.
Pakette dikkat çeken en önemli teknik ayrıntılardan biri, Ukrayna'nın dünya genelinden düşük maliyetli parçalar temin edebilmesini sağlamak amacıyla insansız hava aracı (İHA) harcamalarının "Avrupa Malı" (Made in Europe) kriterinden muaf tutulacak olması. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sürecin kararlılıkla ilerlediğini vurguladı:
"Ukrayna'ya 90 milyar euroluk krediyi ulaştıracağız. Cesur Ukrayna halkının ve onların özgürlük mücadelesinin tam ve kararlı bir şekilde arkasındayız."
Öte yandan Macaristan, Slovakya ve Çekya, krediden muafiyet aldıkları için oylama sürecine dahil edilmeyecek. Bu durumun kurum içi onay sürecini kolaylaştırması beklense de asıl yasal engel, AB'nin ortak bütçesinde yapılacak ve oybirliği gerektiren düzenlemede yatıyor. Macaristan, oybirliği kuralının geçerli olduğu bu tek noktada veto yetkisini koz olarak kullanıyor.
'Petrol yoksa para da yok' resti
AB yetkilileri, 12 Nisan seçimlerinin ertesi günü için farklı diplomatik senaryoları masada tutuyor. Muhalif lider Magyar'ın kazanması durumunda vetonun hızla kalkacağı umulurken, Orban'ın seçimi kazanması halinde tavrını daha da sertleştirmesinden endişe ediliyor. Orban, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada, "Petrol yoksa para da yok," diyerek boru hattı tam kapasite açılana kadar yardımı engelleyeceğini açıkça ilan etmişti. Vetonun kalkması durumunda, Komisyon'un elinde hazır likidite bulunduğu için ilk ödemenin birkaç gün içinde yapılabileceği belirtiliyor.
Ukrayna'dan sert tepki: 'Bir kişi tüm Avrupa'ya karşı'
Vetonun sürmesi halinde Ukrayna ekonomisi için tehlike çanları çalmaya başlayacak. Mevcut harcama düzeylerine göre Ukrayna'nın dış yardımlarının mayıs ortasına kadar tükenmesi öngörülüyor. Bu durum, kamu hizmetlerinde ağır kesintilere gidilmesine ve yerli silah üretiminin durma noktasına gelmesine neden olabilir.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, siyasi tıkanıklığın ülkeyi kışa hazırlama planlarını şimdiden ciddi şekilde geciktirdiğini belirterek Orban'ı isim vermeden sert bir dille eleştirdi:
"Avrupa'da bir kişi, sırf Moskova'yı memnun etmek için tüm Avrupa'ya karşı duruyor. Bu, Moskova ile yapılan bir anlaşmadan başka bir şey değildir."
Sürecin tıkanması üzerine Kiev'de Zelenskiy ile bir görüşme gerçekleştiren AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, vetonun aşılamaması durumunda dondurulmuş Rus varlıklarının kullanılmasına yönelik tartışmalı önerinin yeniden canlandırılabileceğini ima etti. Ancak bu alternatif seçenek, beraberinde getirdiği karmaşık yasal ve finansal riskler nedeniyle şimdilik belirsizliğini koruyor.
