Barış mı çıkmaz mı? Trump–Putin hattında düğüm, barış gücü denkleminde Türkiye tartışması
Alaska zirvesi sonrası Moskova’nın NATO barış gücü karşıtlığı ve Avrupa kamuoyunun çekimserliği, güvenlik garantileri mimarisini zora sokuyor. Türkiye “önce ateşkes, sonra misyon” derken, “sadece Türk askeri” senaryosu yüksek risk–sınırlı getiri dengesiyle masada.
Editor2
Barış mı çıkmaz mı? Trump–Putin hattında düğüm, “barış gücü” denkleminde Türkiye tartışması
YUSUF İNAN / YEREL GÜNDEM / ANKARA
Alaska zirvesi sonrası tablo: İvme kaybı ve karşıt mesajlar
Anchorage’daki Trump–Putin buluşmasının somut bir sonuç üretmemesi ve Moskova’nın sahadaki sert tutumunu sürdürmesi, sürecin daha ilk virajda tökezlediğine işaret ediyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın “yakında ilerleme” söylemine karşın, Kremlin kanadı NATO şemsiyesi altındaki herhangi bir konuşlanmaya keskin itirazlarını yineledi; Washington’daki temaslar da bu kırmızı çizgiye takıldı.
NATO barış gücü ihtimali: Moskova’nın kırmızı çizgisi
Rus yetkililer son günlerde NATO unsurlarının Ukrayna’da “barış gücü” adıyla dahi konuşlanmasını “kontrolden çıkabilecek tırmanma” riskiyle reddediyor. Bu nedenle “NATO şapkasız” konfigürasyonlar dahi Moskova açısından şüpheyle karşılanıyor. Rusya’nın itirazının tonu, barış görüşmelerinde güvenlik mimarisi ve sahadaki ateş gücü dengesinin hâlâ belirleyici olduğunu gösteriyor.
Garantörler kim olabilir? Avrupa’nın çekingenliği ve kamuoyu baskısı
Brüksel hattında güvenlik garantileri tartışılırken, Avrupa kamuoyunda Ukrayna’ya asker gönderme fikrine net bir direnç var. Birkaç ülkedeki son anketler, “kendi askerini gönderme” başlığında çoğunluğun karşı olduğunu gösteriyor; bu da Avrupa hükümetlerinin askeri varlık içeren garantörlük formüllerine mesafesini artırıyor. Dolayısıyla AB ülkelerinin kısa vadede sahaya asker indirdiği bir senaryo zayıf görünüyor.
Ankara’nın pozisyonu: ‘Önce ateşkes, sonra misyon’
Türkiye cephesi, “barış gücü” veya “güvenlik garantisi” tartışmalarında ilkesel bir eşik koyuyor: Önce ateşkes, ardından görev tanımı ve katkı payları netleşmiş bir çerçeve. Ankara, barış üreten tüm inisiyatiflere destek mesajı verirken, somut zemine oturmamış öngörülerle hareket etmeyeceğinin altını çiziyor. Bu yaklaşım, Türkiye’yi masada tutarken sahada “erken angajman” risklerinden uzak tutuyor.
“Sadece Türk askeri” senaryosu ne anlama gelir?
Avrupa çekimser kalırken, “NATO şemsiyesi olmadan ve tek başına” Türk askerinin Ukrayna’ya gitmesi, birkaç kritik sonuç doğurur:
-
Siyasi-askeri çerçeve: BM Güvenlik Konseyi onayı Rus vetosuna takılabilir; bu durumda ikili/çok taraflı (Türkiye–Ukrayna–Rusya dahil veya hariç) bir anlaşma gerekebilir. Bu, mandayı daraltır; görev tanımı muhtemelen ateşkes gözetimi, tampon hat denetimi, mayın temizliği ve insani koridorlarla sınırlanır.
-
Moskova’nın algısı: Rusya “NATO barış gücü”ne karşı çıksa da Türkiye, NATO üyesi olmakla birlikte Moskova ile açık kanallara sahip. Türk birliğinin NATO bayrağı altında değil, ulusal bayrakla ve karşılıklı mutabakatla konuşlanması Kremlin açısından daha az itiraz çekebilir; ancak bu, açık bir kabul beyanı olmadığı için şimdilik yalnızca ihtimaldir.
-
Ankara’nın risk/ödül dengesi: Türkiye’yi süreçte başat garantör konumuna taşıyabilir; fakat kuvvet koruması, komuta-kontrol, ayrışma hatlarında “mavi kuvvetin” hedef olma riski, tırmanma yönetimi ve lojistik derinlik gibi ağır operasyonel yükler doğurur. TBMM’den yetki, finansman/ikmal planı ve caydırıcı angajman kuralları olmadan sürdürülebilir olmaz.
-
Diplomatik kaldıraç: Türk heyetini olası liderler zirvesinin ev sahipliği ve gözetim mekanizmasının kurucu ortağı konumuna yaklaştırır; Kiev’in de Türkiye’yi muhtemel ev sahibi/kolaylaştırıcı olarak işaret etmesi bu rolün zeminini güçlendiriyor.
Gerçekçilik testi: Ateşkes olmadan “garanti” zor
Kremlin’in “NATO yok, tarafsız Ukrayna, geniş tavizler” çizgisi ile Kiev’in egemenlik–toprak bütünlüğü kırmızı çizgileri arasındaki makas kapanmadan güvenlik garantilerinin içi doldurulamıyor. Masada ilerleme için en azından bölgesel bir ateşkes ile doğrulanabilir gözetim mekanizması gerekiyor; aksi halde garantörlük, sahada fiili koruma yükümlülüğüne dönüşerek tırmanma riskini artırabilir. Türkiye’nin “önce ateşkes, sonra misyon” yaklaşımı bu nedenle teknik olarak isabetli bir tutum olarak öne çıkıyor.
Sonuç: Çıkmaz değil ama ince buz
Trump–Putin açıklamalarındaki zikzaklar ve Moskova’nın NATO karşıtı sert pozisyonu, süreci çıkmaza sürüklüyor görüntüsü verse de diplomasi kapıları tamamen kapanmış değil. Kısa vadede geniş koalisyonlu bir barış gücü zayıf; “dar mandalı, sınırlı kapsamlı ve tarafların ayrı ayrı onayladığı” bir modelde Türkiye’nin rolü artabilir. Bunun için Ankara–Kiev–Moskova üçgeninde ateşkes+mandat denkleminde mutabakat, Avrupa başkentlerinde de en azından siyasi onay ve mali/teknik destek gerekiyor. Aksi halde “sadece Türk askeri” seçeneği, yüksek risk–sınırlı getiri parantezinde kalır.
Etiketler:
#Ukrayna #barışsüreci #NATO #garantörlük #Türkiye #ateşkes #Alaska #Kremlin
YUSUF İNAN / YEREL GÜNDEM
