Cem Gürdeniz’den Zengezur Anlaşması yorumu: Güney Kafkasya’da yeni bir jeopolitik eşik
Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, CGTN Türk’te Zengezur Anlaşması’nı değerlendirerek TRIPP çerçevesinin Güney Kafkasya’da yeni bir jeopolitik ve ekonomik eşik yarattığını, egemenlik ve güvenlik düzenlemelerine ilişkin tartışmaların ise süreceğini belirtti.
Editor2
Cem Gürdeniz’den Zengezur Anlaşması yorumu: “Güney Kafkasya’da yeni bir jeopolitik eşik”
YEREL GÜNDEM / İSTANBUL
CGTN Türk’te dikkat çeken değerlendirmeler
Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, CGTN Türk Özel programında Zengezur Anlaşması ve yeni koridor düzenlemelerine ilişkin görüşlerini paylaştı. Gürdeniz, ABD arabuluculuğunda 8 Ağustos’ta Washington’da duyurulan mutabakatın bölgesel dengeler açısından “yeni bir evre” başlattığını savundu; anlaşmanın Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan ve İran’ı doğrudan ilgilendirdiğini vurguladı. Programda, koridorun işletilmesine dair uzun süreli düzenlemelerin tartışma yaratabileceği görüşü öne çıktı..
Anlaşmanın çerçevesi ve ‘TRIPP’ tartışması
ABD’nin ev sahipliğinde imzalanan deklarasyon; ulaşım hatlarının açılmasını, ekonomik iş birliğini ve Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlayacak bir transit güzergâhın geliştirilmesini içeriyor. Resmî ve medya kaynaklarında koridorun “Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP)” adıyla anıldığı, geliştirme ve işletme haklarına ilişkin uzun süreli (yaklaşık bir asırlık) düzenlemelerin masada olduğu bildirildi. Bu çerçeve, Gürdeniz’in programda dile getirdiği “uzun vadeli işletme” vurgusuyla da örtüşüyor, ancak nihai modelin ayrıntıları ve hukuki uygulaması tarafların ilerleyen süreçteki adımlarına bağlı olacak.
Tahran ve Moskova ekseninden tepkiler
Gürdeniz, koridor düzenlemesinin İran ve Rusya’nın Kafkasya’daki etki alanı tartışmalarını da tetiklediğini belirtti. Nitekim Yerevan–Tahran hattında yapılan temaslarda Ermenistan yönetimi, güzergâh üzerindeki egemenliğin ve kontrolün Ermenistan’da kalacağını vurgularken; İran tarafı bölgesel yönetişimin “Kafkasyalılarca” yürütülmesi gerektiği mesajını öne çıkardı. Bölgeye ilişkin analizlerde de TRIPP’in, İran ve Rusya’yı baypas eden hatlar üzerinden yeni bir jeopolitik ekonomi haritası oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.
Tarihsel arka plan ve “Kafkas setti” vurgusu
Gürdeniz, Kafkasya’nın tarihsel kırılma noktalarına atıf yaparak bölgenin Türkiye güvenliği açısından her dönemde kritik önemde olduğuna işaret etti. 20. yüzyıl başındaki stratejik ittifak arayışlarını ve “Kafkas setti” tartışmalarını hatırlatan Gürdeniz, bugünkü düzenlemelerin de benzer bir jeopolitik akıl yürütmenin yeni koşullarda yeniden üretilmesi olduğunu savundu. Programda kullanılan bu tarihsel çerçeve, Zengezur hattının yalnızca bir lojistik güzergâh değil; aynı zamanda güvenlik, nüfuz ve ittifak mimarisi başlıklarını birlikte taşıdığı yorumunu güçlendirdi.
Enerji, ticaret ve Orta Koridor ile kesişim
Zengezur güzergâhı; Türkiye’nin Orta Koridor vizyonu, Azerbaycan’ın Hazar’dan Avrupa’ya uzanan enerji/ticaret hatları ve Ermenistan’ın dışa açılım hedefleriyle kesişiyor. Uzman notlarında, demiryolu ve karayolu ağlarının Kars–Iğdır–Dilucu üzerinden güçlendirilmesinin ticaret akışlarını hızlandırabileceği; yeni fiber, enerji ve elektrik iletim hatlarının ise bölgesel entegrasyonu derinleştirebileceği değerlendiriliyor. Söz konusu yatırımların TRIPP çerçevesinde kademeli devreye alınması, taraf ülkelerin ekonomik ortaklıklarını çeşitlendirme potansiyeli taşıyor.
Soru işaretleri: Egemenlik, hukuk ve finansman
Gürdeniz, koridorun işletme modeli, egemenlik yetkileri, güvenlik düzenlemeleri ve finansman yapısına dair belirsizliklerin tartışmaları sürdüreceğini söyledi. Bölge başkentlerinde dile getirilen güvenlik kaygıları, yerel hassasiyetler ve yerinden edilme/insan hakları gibi başlıklar; projenin siyasi meşruiyeti ve toplumsal kabulü açısından belirleyici olmaya devam edecek. Analistlere göre, nihai sonucun kalıcılığı; sahadaki güvenlik iklimi, komşularla koordinasyon ve şeffaf sözleşme hükümlerine bağlı olacak.
