İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney kimdir? Gölgedeki güç başa geçti
İsrail saldırısında hayatını kaybeden Ali Hamaney'in yerine geçen Mücteba Hamaney, resmi bir görevi olmamasına rağmen uzun yıllardır İran'ın güvenlik ağlarını yöneten etkili bir figür olarak öne çıkıyor.
Editor2
AHMET TAŞ | ŞEHİTLER ÖLMEZ
TAHRAN, İRAN — İran Uzmanlar Meclisi, İsrail'in Tahran'da düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybeden Ayetullah Ali Hamaney'in yerine 56 yaşındaki oğlu Mücteba Hamaney'in "güçlü bir oy çoğunluğuyla" yeni dini lider olarak seçildiğini duyurdu.
Bu kararla birlikte Mücteba Hamaney, İran İslam Cumhuriyeti'nin 1979 yılındaki kuruluşundan bu yana görev yapan üçüncü dini lideri unvanını aldı. Ülkenin ABD ve İsrail ile fiili bir savaş halinde olduğu son derece kritik bir dönemde gerçekleşen bu liderlik değişimi, kamuoyundan uzak yaşayan ancak güvenlik aygıtları üzerinde derin bir nüfuza sahip olan yeni liderin kim olduğu sorusunu da beraberinde getirdi.
Devrim Muhafızları ile güçlü bağlar
1969 yılında İran'ın Meşhed kentinde dünyaya gelen Mücteba Hamaney, gençlik yıllarında İran-Irak Savaşı sırasında bizzat cephede görev aldı. Bu dönemin ardından ülkenin dini merkezi kabul edilen Kum kentine giderek eğitim hayatına odaklandı ve dini çevrelerde hızla yükseldi.
Siyasi analistlere göre Hamaney, bu süreç zarfında İran Devrim Muhafızları (IRGC) ve ülkenin köklü güvenlik kurumlarıyla son derece güçlü ve stratejik ilişkiler geliştirdi. Bu derin bağlantıların, onun İran'daki karmaşık güç yapısı içinde sağlam bir destek ağı oluşturmasına temel hazırladığı ifade ediliyor.
Gölgeden zirveye uzanan tartışmalı yol
Yeni dini lider, bugüne kadar devlet kademelerinde resmi bir görev üstlenmemiş olmasına rağmen, uzun yıllardır İran siyasetinde en etkili isimlerden biri olarak kabul ediliyordu. Kardeşleri genellikle kültürel veya idari pozisyonlarda kalmayı tercih ederken, Mücteba Hamaney'in adı sürekli olarak ülkenin kapalı güç ağları ve istihbarat kurumlarıyla anıldı.
Siyasi rolü de sıklıkla tartışmalara konu oldu. Mücteba Hamaney'in ismi, ilk kez 2005 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, reformist aday Mehdi Kerrubi'nin "seçim sürecinde Mahmud Ahmedinejad lehine müdahale ettiği" yönündeki iddialarıyla geniş kitlelerce duyuldu. Benzer şekilde, 2009'daki tartışmalı seçimlerin ardından patlak veren sokak protestoları sırasında da göstericiler doğrudan onu hedef alan sloganlar atmıştı.
Dini eğitimi ve "Ayetullah" unvanı
Tahran'da lise eğitimini tamamladıktan sonra Kum kentine dönen Hamaney, burada Muhammed-Taki Mesbah-Yezdi ve Mahmud Haşimi Şahrudi gibi ülkenin en önde gelen din adamlarının rahle-i tedrisatından geçti.
Yaklaşık 15 yıl boyunca, İslam hukukunun en ileri ve saygın düzeyi olan "ders-i haric" seviyesinde eğitim verdi. Bu akademik süreç, dini liderlik makamına giden yolda en önemli aşamalardan biri olarak kabul ediliyor. Kum'daki dini kurumların resmi kayıtlarına göre, bu yoğun akademik ve dini kariyerinin ardından 2022 yılında "Ayetullah" unvanını almaya hak kazandı.
İdeolojik çelişki mi, sistemin devamlılığı mı?
Mücteba Hamaney'in babasının yerine geçmesi, İran siyasetinde "babadan oğula iktidar" tartışmalarını da alevlendirdi. 1979 İslam Devrimi'nin temelinde "monarşiyi reddetme" ilkesi yattığı için, bir liderin oğlunun doğrudan aynı göreve atanması bazı siyasi ve dini çevrelerde ciddi bir ideolojik çelişki olarak yorumlanıyor.
Ancak destekçileri bu eleştirileri reddediyor. Onlara göre Mücteba Hamaney, yirmi yılı aşkın bir süredir devletin en kritik karar alma mekanizmalarının bizzat merkezinde yer alıyor. Özellikle güvenlik bürokrasisiyle olan kopmaz bağları sayesinde, savaş ve kriz döneminde sistemin devamlılığını ve bekasını sağlayabilecek tek ve en güçlü aday olarak görülüyor.
Uzmanlar, ülkenin ABD ve İsrail ile fiili savaş halinde olduğu ve ağır ekonomik yaptırımlarla boğuştuğu bu dönemde göreve gelen Hamaney'in, içerideki askeri ve sertlik yanlısı çevreleri etrafında konsolide edebileceğini, ancak aynı zamanda artan siyasi baskılarla yönetim için tarihin en büyük sınavını vereceğini öngörüyor.
