Kudüs'ün hazin sonu: 401 yıllık miras iki İngiliz aşçıya nasıl teslim edildi?
Osmanlı'nın 401 yıl yönettiği Kudüs, 1917'de tek kurşun atılmadan İngiliz ordusunun iki aşçısına teslim edildi. İşte tarihin en garip teslimiyetinin perde arkası.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / KUDÜS — 16 ARALIK 2025
Osmanlı İmparatorluğu'nun 401 yıl boyunca yönettiği ve İslâm'ın ilk kıblesi olan Kudüs, 1917 yılında trajik ve bir o kadar da garip bir olayla İngilizlere teslim edildi.
Ali Hikmet İnce'nin kaleme aldığı tarihi anekdota göre; "Şehir top mermilerinden zarar görmesin" gerekçesiyle boşaltılan kutsal şehir, General Allenby'nin ordusuna değil, tesadüfen orada bulunan iki İngiliz ordu aşçısına teslim edildi.
"Zarar görmesin" diye boşaltılan şehir
İngiliz General Edmund Allenby komutasındaki birlikler, 7 Kasım 1917’de şiddetli bir saldırı başlattı. Uçakların da kullanıldığı bu taarruz karşısında İttihat ve Terakki yönetimindeki Osmanlı birlikleri, şehri savunmak yerine geri çekilme (ricat) kararı aldı. "Şehir zarar görmesin" bahanesiyle askerler çekilirken, Suriye hattında tutunma planları da suya düştü ve Filistin toprakları tamamen elden çıktı.
Beyaz bayrak ve hastane çarşafı
Kudüs Valisi İzzet Efendi, İstanbul’a teslimden başka çare kalmadığını bildirdi. Şehri İngilizlere teslim etme görevi Belediye Reisi Vekili Salim el-Hüseynî’ye düştü. Ancak ateş altında kalmamak için bir beyaz bayrağa ihtiyaç vardı.
Bu bayrağı, Amerikan Hastanesi’nde görevli hemşire Bertha Spafford Vester hazırladı. Bir hastane çarşafını sopanın ucuna geçiren hemşire, bunu teslim heyetine verdi. 9 Aralık 1917 sabahı, el-Hüseynî ve yanındaki heyet şehirden çıktı.
Tarihin cilvesi: Aşçılara teslimiyet
Teslim heyeti, yolda İngiliz ordusuna mensup iki askerle karşılaştı. Bunlar, karargâhlarından su bulmak için ayrılan Çavuş James Sedgewick ve Çavuş Frederic Hurcomb idi. Aslen ordu aşçısı olan bu iki asker, ne olup bittiğinden habersizdi ve Türkçe bilmiyorlardı.
Salim el-Hüseynî, elindeki beyaz bayrağı sallayarak "Şehrin teslim mektubunu getirdik" dese de aşçılar durumu anlamadı. Ancak bu karşılaşma, 401 yıllık Osmanlı hakimiyetinin fiilen iki aşçıya son bulmasıyla tarihe geçti.
Allenby'nin "Yaya" şovu
Aşçıların durumu üstlerine bildirmesiyle Tuğgeneral Watson mektubu almak istedi ancak protokol krizi nedeniyle mektup iade edildi. Resmi teslim töreni, İngiliz Genel Komutanı General Allenby için kurgulandı.
Kudüs'de bir sokak
Kudüs'de Türk Askerleri
Filistin Cephesi'nde savaşan Türk süvarileri
Uzun bir yürüyüşten sonra dinlenme molası veren Türk askerleri
Filistin'de İngiliz kuvvetlerine karşı savaşan Türk pilotları
Filistin Cephesi'ndeki askerlerimiz için ekmek pişiren seyyar mutfaklar
Filistin'de İngilizlere esir düşen askerlerimiz
11 Aralık 1917’de General Edmund Allenby, "Hazreti İbrahim Kapısı"ndan (Yafa Kapısı) şehre yürüyerek girdi. İddiaya göre kutsal şehre otomobille girmeyi saygısızlık olarak nitelendiren Allenby, aslında büyük bir propaganda şovu yapıyordu. Oysa 1898’de şehri ziyaret eden Alman İmparatoru II. Wilhelm, aynı kapıdan otomobille girmiş, hatta geçiş için sur duvarlarının bir kısmı yıktırılmıştı.
Kaynak: Ali Hikmet İnce / AliHikmetİnce.com
