Merz’den Ukrayna için AB’ye ortak üyelik önerisi
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’nın tam üyelik öncesinde AB’ye ortak üye yapılmasını ve güvenlik garantisi almasını önerdi.
Editor2
Yusuf İnan | Yerel Gündem
ANKARA, TÜRKİYE — Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’nın Avrupa Birliği’ne tam üyelik öncesinde “ortak üye” statüsü kazanmasını önererek Kiev’in entegrasyon sürecindeki tıkanıklığı aşmayı hedefledi.
Euronews’in gördüğü ve AB liderlerine gönderilen mektuba göre Merz, Ukrayna’nın kısa sürede tam üyelik sürecini tamamlamasının siyasi ve hukuki engeller nedeniyle mümkün görünmediğini belirtti. Almanya Başbakanı, buna karşılık Kiev’in AB kurumlarına daha yakın bağlanmasını sağlayacak yenilikçi bir ara model önerdi.
Merz’in planı, Ukrayna’ya tam oy hakkı vermeden AB karar alma organlarına erişim, bazı AB fonlu programlara kademeli katılım ve yeni bir Rus saldırısı halinde AB ülkelerinden yardım talep etme imkânı sağlayabilir.
Merz’den ‘ortak üyelik’ formülü
Friedrich Merz’in önerdiği “ortak üyelik” modeli, Ukrayna’nın tam üye olmadan önce AB ile daha kurumsal ve siyasi bir bağ kurmasını amaçlıyor.
Mektupta Merz, katılım sürecinin önündeki engellere ve bazı üye ülkelerdeki onay süreçlerinin siyasi karmaşıklığına dikkat çekti. Almanya Başbakanı, bu nedenle AB’nin Ukrayna entegrasyonunu ilerletmek için daha cesur ve yenilikçi adımlar atması gerektiğini savundu.
Merz’e göre bu model, Ukrayna’nın Avrupa Konseyi, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu gibi AB’nin karar alma yapılarıyla daha yakın temas kurmasını sağlayacak. Ancak Kiev’e oy hakkı veya kendisine ayrılmış özel bir komisyon portföyü verilmeyecek.
AB fonlarına kademeli erişim sağlanabilir
Önerilen modelin bir diğer boyutu, Ukrayna’nın bazı AB fonlu programlardan “adım adım” yararlanması olacak.
Bu durum, Ukrayna’nın tam üyelik öncesinde ekonomik, idari ve kurumsal olarak AB sistemine daha fazla entegre edilmesi anlamına geliyor. Kiev’in savaş şartlarında yeniden yapılanma, kamu reformları, altyapı ve kurumsal kapasite alanlarında AB desteklerinden daha fazla yararlanması mümkün olabilir.
Merz’in önerisi, Ukrayna’ya sembolik bir yakınlık değil, tam üyeliğe hazırlık niteliğinde daha somut bir ara statü verilmesini öngörüyor.
Alman lider, bu statünün Ukrayna’ya “üyeliğe kayda değer ölçüde eşdeğer” bazı imkânlar sunabileceğini, ancak resmi katılım prosedürünün de aynı anda devam edeceğini belirtti.
Güvenlik garantisi boyutu öne çıkıyor
Merz’in önerisinin en dikkat çekici yönlerinden biri, “ortak üyelik” statüsünün Ukrayna’ya güvenlik alanında yeni bir imkân sunması.
Modele göre Kiev, yeni bir Rus saldırısı durumunda AB üyesi ülkelerden yardım talep edebilecek. Bu yardım, AB antlaşmalarının 42.7’nci maddesi kapsamında gündeme gelecek.
Söz konusu madde, bir AB ülkesinin silahlı saldırıya uğraması halinde diğer üyelerin yardım ve destek sağlamasını öngörüyor. Madde, ifade biçimi ve kapsamı farklı olsa da zaman zaman NATO’nun 5. maddesiyle karşılaştırılıyor.
Ancak 42.7’nci madde, ülkelerin sağlayacakları yardım türü konusunda geniş esneklik tanıyor. Yardım askeri destekten ekonomik, tıbbi, diplomatik veya lojistik desteğe kadar farklı şekillerde olabilir.
Merz’e göre bu mekanizma Ukrayna için “kayda değer bir güvenlik garantisi” oluşturabilir.
Geri dönüş mekanizması da önerildi
Almanya Başbakanı, ortak üyelik modelinin yalnızca haklar ve imkânlardan oluşmaması gerektiğini de savundu.
Merz’e göre Ukrayna’nın temel haklar, hukukun üstünlüğü veya yapısal reformlar alanında geri adım atması halinde bu statünün dondurulmasını sağlayacak bir “geri dönüş mekanizması” devreye sokulmalı.
Bu öneri, AB’nin genişleme politikasındaki temel ilkelerden biri olan “liyakat temelli süreç” anlayışıyla uyumlu bir güvence olarak değerlendiriliyor.
AB liderleri daha önce de Ukrayna’nın üyelik sürecinin hızlandırılması yönündeki çağrılara destek verirken, reform şartlarının ve hukukun üstünlüğü kriterlerinin korunması gerektiğini vurgulamıştı.
Zelenskiy sembolik üyeliğe mesafeli
Merz’in önerisi, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin daha önce dile getirdiği tam üyelik talebiyle tam olarak örtüşmeyebilir.
Zelenskiy, Güney Kıbrıs’ta yapılan gayriresmi AB liderler zirvesinde Ukrayna’nın “sembolik” üyelik önerilerini kabul etmeyeceğini söylemişti. Ukrayna lideri, halkının sembolik olarak ölmediğini belirterek Kiev’in diğer AB ülkeleriyle aynı tam üyelik statüsünü istediğini vurgulamıştı.
Zelenskiy’ye göre Ukrayna’nın talebi, tam üyeliğin net bir başlangıç tarihiyle hızlandırılması.
Bu nedenle Merz’in önerdiği ortak üyelik modeli, Kiev açısından ancak gerçek üyeliğe giden yolu hızlandıran ve somut güvenlik garantisi sağlayan bir ara adım olarak kabul görebilir.
‘Güçlü siyasi mesaj’ vurgusu
Friedrich Merz, önerisinin siyasi, teknik ve hukuki açıdan bazı soruları beraberinde getireceğini kabul ediyor.
Ancak Almanya Başbakanı, liderlerin Ukrayna’nın hâlâ savaşta olduğu gerçeğine göre tasarlanan bu özel statüye yapıcı yaklaşması halinde sorunların çözülebileceğini savunuyor.
Merz’e göre bu model, Ukrayna ve vatandaşlarının Rus saldırganlığına karşı sürdürdüğü mücadele için güçlü bir siyasi mesaj niteliği taşıyacak.
Alman lider ayrıca önerinin barış görüşmelerini kolaylaştırabileceğini ve yalnızca Ukrayna için değil, tüm Avrupa kıtasının güvenliği için önemli olduğunu belirtti.
Moldova ve Batı Balkanlar etkilenmeyecek
Merz, önerisinin Moldova ve Batı Balkan ülkeleri gibi diğer adayların katılım süreçlerini sekteye uğratmaması gerektiğini de vurguladı.
Moldova’nın AB üyelik süreci gayriresmi olarak Ukrayna ile birlikte ele alınıyor. Bu nedenle Ukrayna’ya özel bir ara statü verilmesi halinde diğer aday ülkelerin nasıl etkileneceği AB içinde önemli bir tartışma konusu olabilir.
Merz’e göre diğer aday ülkeler de tek pazara ayrıcalıklı erişimden ve Brüksel’deki kurumlarla daha yakın bağlardan yararlanmalı.
Avusturya, Çekya, İtalya, Slovakya ve Slovenya’nın da tüm aday ülkelerin sektörel entegrasyonuna yönelik ayrı bir öneri sunduğu belirtiliyor.
Macaristan vetosunda değişim ihtimali
Merz’in önerisi, Ukrayna’nın AB üyeliğine en sert şekilde karşı çıkan Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın görevden ayrılmasıyla aynı döneme denk geldi.
Orbán’ın halefi Péter Magyar’ın, Kiev’in “temel unsurlar” olarak bilinen ilk müzakere kümesini açmasına izin vermeye hazır olduğu belirtiliyor. Ancak Magyar’ın bu adımı, Zelenskiy ile Ukrayna’daki Macar azınlık meselesini görüşmesinin ardından atmak istediği ifade ediliyor.
Budapeşte ve Kiev’in bu hafta konuya ilişkin resmi istişarelere başladığı bildirildi.
Yeterli ilerleme sağlanırsa Ukrayna, AB liderlerinin 18-19 Haziran’da Brüksel’de yapacağı toplantıya kadar ilk müzakere kümesini açabilir. Diğer beş kümenin ise 2026’nın geri kalanında açılması gündeme gelebilir.
AB için yeni genişleme arayışı
Merz’in ortak üyelik önerisi, AB’nin Ukrayna konusunda klasik genişleme modelinin ötesine geçip geçmeyeceği sorusunu gündeme taşıyor.
Ukrayna savaş halindeyken tam üyelik sürecinin hızlı biçimde tamamlanması zor görünüyor. Ancak Kiev’in AB’den kopmaması, reform sürecinin sürmesi ve güvenlik desteğinin kurumsallaşması için ara modeller giderek daha fazla tartışılıyor.
Almanya Başbakanı’nın önerisi kabul görürse Ukrayna, tam üyelikten önce AB kurumlarına daha yakın bağlanan, fonlara kademeli erişim sağlayan ve güvenlik alanında daha güçlü siyasi destek alan özel bir statüye kavuşabilir.
Bu statünün Kiev tarafından nasıl karşılanacağı ve AB içinde ne kadar destek bulacağı ise önümüzdeki liderler toplantılarında netleşecek.
