NATO İsveç’te savunma üretimi ve ABD desteğini görüşüyor
NATO dışişleri bakanları İsveç’te, ABD’nin Avrupa güvenliğindeki rolünü azaltma planı ve savunma üretimini artırma ihtiyacını görüşüyor.
Editor2
Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
ANKARA, TÜRKİYE — NATO dışişleri bakanları, ABD’nin Avrupa güvenliğindeki rolünü azaltma planı ve kritik savunma üretimi ihtiyacını görüşmek üzere İsveç’te bir araya geliyor.
Temmuz ayında Ankara’da yapılacak NATO liderler zirvesi öncesindeki toplantı, ittifakın geleceğine ilişkin belirsizliklerin arttığı bir dönemde gerçekleşiyor. Görüşmelerde, Trump yönetiminin savaş zamanlarında bile Avrupa güvenlik mimarisine verilen desteğin artık garanti edilmeyeceği yönündeki planları ile İran’daki savaş nedeniyle kritik silah stoklarının azalması ana gündem başlıkları arasında yer alacak.
İsveç toplantısı Ankara zirvesi öncesi kritik
NATO dışişleri bakanlarının İsveç’teki iki günlük toplantısı, Ankara zirvesi öncesinde ittifakın askeri ve siyasi önceliklerini şekillendirecek önemli hazırlık görüşmelerinden biri olarak görülüyor.
Euronews’in aktardığına göre toplantının en önemli gündem maddesi, ABD’nin Avrupa güvenliği içindeki rolünü kademeli olarak azaltma planı olacak. NATO kaynakları, planın “kriz veya çatışma durumunda ABD’nin NATO’ya katkısını değiştirdiğini” doğruluyor.
Bu durum, Avrupa ülkeleri açısından savunma planlamasında yeni bir döneme işaret ediyor. Çünkü ABD’nin desteğinin savaş zamanlarında bile otomatik ve garanti kabul edilmemesi, NATO’nun Avrupa kanadında daha fazla sorumluluk paylaşımı anlamına geliyor.
ABD desteğinin sınırları yeniden tartışılıyor
ABD desteğinin hangi alanlarda ve ne ölçüde geri çekileceğine ilişkin ayrıntıların cuma günü açıklanması bekleniyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, bu gelişmenin beklenen bir yön değişimi olduğunu belirterek Washington’un Asya gibi bölgelere daha fazla odaklanmak istediğini söyledi.
Rutte, sürecin zaman içinde ve planlı şekilde gerçekleşeceğini vurgulayarak ABD’nin Avrupa’da yer almaya devam edeceğini ifade etti. Bu açıklama, müttefiklere güvence vermeyi amaçlasa da Avrupa başkentlerinde savunma kapasitesinin artırılması gerektiği görüşünü güçlendiriyor.
Söz konusu düzenlemenin, NATO’nun “kuvvet modeli” olarak bilinen ve müttefik ülkelerin askeri katkılarını planlayan çerçeve içinde ele alındığı belirtiliyor.
Almanya ve Polonya kararları dikkat çekti
ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığına ilişkin tartışmalar, Trump’ın Almanya’daki 5 bin askerin çekileceğini açıklamasından yalnızca haftalar sonra geldi.
Kararın, İran’daki ABD-İsrail savaşı hakkında yaptığı değerlendirmeler nedeniyle Alman Şansölyesi Friedrich Merz ile yaşanan gerilimin ardından alındığı bildirildi. Trump’ın, Merz’in savaşı “kötü planlanmış” olarak nitelendirmesini eleştirdiği ve Washington’un Tahran rejimi karşısında “küçük düşürüldüğünü” söylediği aktarıldı.
Ancak haberlerde, Trump’ın Almanya’dan 5 bin asker çekmek yerine Polonya’ya sevk edilmek üzere yola çıkan 4 bin askerin konuşlandırmasını iptal ettiği, bu kararın Varşova’da şaşkınlık yarattığı belirtildi.
Bu tablo, ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığına ilişkin kararların yalnızca savunma planlaması değil, aynı zamanda siyasi gerilimlerden de etkilendiğini gösteriyor.
Savunma üretimi artırılacak mı?
İsveç’teki toplantının ikinci önemli başlığı savunma üretimi olacak. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun toplantıya katılarak müttefiklere savunma sanayii üretimini artırma çağrısı yapması bekleniyor.
NATO ülkeleri, Ukrayna ordusuna destek amacıyla ABD’den “Öncelikli Ukrayna İhtiyaçları Listesi” üzerinden gelişmiş silah sistemleri tedarik ediyor. Ancak İran’daki savaş nedeniyle ABD yapımı gelişmiş mühimmat ve hava savunma sistemlerine yönelik baskının arttığı belirtiliyor.
Özellikle Patriot hava savunma sistemleri gibi kritik mühimmat stoklarının hızla tükenmesi, Ukrayna’ya yapılan teslimatlarda ilerleyen dönemde eksiklik yaşanabileceği endişesini artırıyor.
Rutte, bu noktada meselenin artık daha fazla şey yapılıp yapılmayacağı olmadığını, verilen sözlerin ne kadar hızlı kapasiteye dönüştürüleceğinin önem kazandığını söyledi.
İran savaşı NATO stoklarını etkiliyor
İran’daki savaş, NATO’nun savunma planlamasında yeni bir baskı unsuru haline geldi. ABD’nin İran’daki çatışma nedeniyle gelişmiş silah stoklarını daha hızlı tüketmesi, ittifak içindeki mühimmat ve hava savunma tedarik zincirlerini doğrudan etkileyebilir.
Bu durum, yalnızca Ukrayna’ya yapılan askeri yardımı değil, NATO ülkelerinin kendi savunma hazırlıklarını da yakından ilgilendiriyor. Müttefiklerin hem Ukrayna’ya destek vermesi hem de kendi caydırıcılık kapasitelerini koruması gerekiyor.
Avrupa ülkeleri için bu tablo, savunma sanayii üretim kapasitesinin artırılmasını artık uzun vadeli bir hedef değil, acil bir zorunluluk haline getiriyor.
Ukrayna’nın Ankara zirvesindeki yeri tartışılacak
Toplantıda Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin Ankara’da yapılacak NATO liderler zirvesine davet edilip edilmeyeceği de gündeme gelecek.
Zelenskiy geçen yıl Lahey’deki zirvenin bir bölümüne davet edilmişti. Bir önceki yıl Washington’daki zirvede ise Biden yönetimi döneminde tam davet almış ve bu durum Ukrayna’ya verilen güçlü destek mesajı olarak değerlendirilmişti.
Ancak Trump’ın ikinci döneminde ABD’nin Ukrayna’nın NATO üyelik hedeflerine daha mesafeli yaklaştığı belirtiliyor. Bu nedenle Ankara zirvesinde Ukrayna’nın nasıl temsil edileceği, ittifakın Kiev’e vereceği siyasi mesaj açısından önem taşıyacak.
NATO için yeni sorumluluk dönemi
İsveç’teki toplantı, NATO’nun artık daha zorlu bir stratejik gerçeklikle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. ABD’nin Avrupa güvenliğindeki rolünü azaltma sinyali, Avrupa müttefiklerinin savunma yükünü daha fazla üstlenmesi gerektiği anlamına geliyor.
İran’daki savaşın stoklar üzerindeki baskısı, Ukrayna’ya devam eden destek ihtiyacı ve Ankara zirvesi öncesindeki siyasi belirsizlikler, NATO’nun savunma üretimi, kuvvet planlaması ve kriz yönetimi alanlarında daha hızlı karar almasını gerektiriyor.
Bu nedenle İsveç toplantısı yalnızca rutin bir bakanlar görüşmesi değil, NATO’nun gelecekteki savunma mimarisinin nasıl şekilleneceğine dair önemli bir sınav olarak görülüyor.
