Sürgündeki veliaht Rıza Pehlevi kimdir? İran'da değişim arayışı
İran'da 2026 yılındaki protestolarla yeniden gündeme gelen son Şah'ın oğlu Rıza Pehlevi’nin siyasi kariyeri, tartışmalı mirası ve gelecek vizyonu mercek altında.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / LONDRA, BİRLEŞİK KRALLIK
İran'ın son şahının oğlu Rıza Pehlevi, 2026 yılının ilk günlerinde ülkeyi saran protestolarda eylemcilere sokağa çıkma çağrısı yaparak, 1979 devrimiyle kaybedilen hanedan mirasını yeniden siyasi bir odağa dönüştürdü.
Bugün 65 yaşında olan Pehlevi, sürgünde geçirdiği onlarca yılın ardından kendisini bir ulusal uzlaşma figürü olarak sunarken, İran'ın demokratik geleceğinde bir geçiş hükümetine liderlik etmeye hazır olduğunu ilan ediyor. Ancak Pehlevi ailesinin tarihsel mirası, hem ülke içinde hem de uluslararası arenada destek ve eleştirilerin merkezinde yer almaya devam ediyor.
Eğitimden sürgüne uzanan bir yaşam
Ekim 1970'te Tahran'da doğan Rıza Pehlevi, tahtın tek veliahtı olarak monarşiyi savunmak üzere özel eğitimlerle büyütüldü. 17 yaşındayken ABD'nin Texas eyaletine avcı uçağı pilotluğu eğitimi için gönderilen Pehlevi, 1979 İslam Devrimi gerçekleştiğinde ülkesine dönme fırsatı bulamadı.
Babasının sürgündeki ölümü ve kardeşlerinin yaşadığı trajedilerin ardından hanedanın başı haline gelen Pehlevi, uzun yıllar Washington yakınlarında düşük profilli bir yaşam sürdü. Ancak son yıllarda, özellikle bölgesel gerilimlerin artmasıyla birlikte siyasi söylemini daha iddialı bir noktaya taşıdı.
Geçiş hükümeti ve 100 günlük plan
Haziran 2025'te Paris'te bir basın toplantısı düzenleyen Rıza Pehlevi, İslam Cumhuriyeti'nin çökmesi durumunda bir geçiş hükümetine önderlik etmeye hazır olduğunu ve bu sürece dair "100 günlük planını" açıkladı. Bu hamle, onun yalnızca bir sembol değil, aktif bir siyasi figür olma isteğini gösteren bir dönüm noktası olarak değerlendirildi.
Pehlevi, barışçıl bir geçiş dönemi ve İran'ın gelecekteki siyasi sisteminin (monarşi ya da cumhuriyet) ulusal bir referandumla belirlenmesi gerektiğini savunuyor. Sürgündeki diğer muhalif grupların aksine şiddeti reddettiğini vurgulayan Pehlevi, özgür seçimler ve eşit kadın hakları vaadinde bulunuyor.
Tartışmalı miras ve eleştiriler
Pehlevi dönemini modernleşme yılları olarak hatırlayan destekçilerine karşın, eleştiren kesim o dönemi sansür ve gizli polis SAVAK'ın baskılarıyla özdeşleştiriyor. Ayrıca Pehlevi’nin 2023 yılındaki İsrail ziyareti ve Başbakan Binyamin Netanyahu ile görüşmesi, İran muhalefeti içindeki görüş ayrılıklarını derinleştirdi.
Karşıtları, Pehlevi'nin 40 yılı aşkın süredir ülke dışında olmasının halkla olan bağını zayıflattığını ve yabancı desteğine fazla bağımlı olduğunu iddia ediyor. Buna rağmen, İran sokaklarındaki bazı eylemlerde dedesine atıfla atılan "Rıza Şah, Ruhun Şad Olsun" sloganları, hanedan isminin hâlâ bir toplumsal karşılığı olduğunu gösteriyor.
