Türkiye Ortadoğu’da Avrupa Birliği Benzeri Bir Model Kurabilir mi?
Türkiye’nin Ortadoğu’da Avrupa Birliği benzeri bir bölgesel düzen kurup kuramayacağı tartışılıyor. Ahmet Davutoğlu’nun son açıklamaları ve ABD’den gelen yeni mesajlar bu yönde umut verici. Ancak böyle bir düzen için önce Türkiye’nin hukuk ve demokrasi çıtasını yükseltmesi gerekiyor.
Editor
Türkiye Ortadoğu’da Avrupa Birliği Benzeri Bir Model Kurabilir mi?
ŞEHİTLER ÖLMEZ / TÜRKİYE
Sykes-Picot biterken yeni bölgesel vizyon tartışılıyor
ABD'nin Türkiye Büyükelçisi ve aynı zamanda Suriye Özel Temsilcisi Thomas Barrack'ın 25 Mayıs’ta yaptığı açıklama, tarihi Sykes-Picot Anlaşması’nın sonunun geldiğine işaret etti. Barrack, bu anlaşmanın Ortadoğu’yu barış değil, emperyal çıkarlar için böldüğünü ve sonuçlarının bugün hâlâ hissedildiğini belirtti. Bu açıklama, ABD’nin artık bölgesel çözümlere ve yerel ortaklıklara öncelik vereceği yönünde stratejik bir dönüşümü gündeme getirdi.
Bu değişim ortamı, Türkiye için yeni bir fırsat kapısı aralıyor. Sınırların anlamsızlaştığı, bölgesel güvenliğin ve ekonomik işbirliğinin ön planda olduğu bir düzende Türkiye’nin nasıl bir rol oynayacağı tartışılmaya başlandı.
Davutoğlu modeli yeniden gündemde mi?
Geçmişte Türkiye'nin dış politikasında önemli roller üstlenen Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu’nun kısa süre önce gerçekleştirdiği Irak ziyareti, bu yeni dönem için ipuçları taşıyor. Süleymaniye, Kerkük, Erbil gibi şehirlerde halkın gösterdiği ilgi, Türkiye'nin hâlâ güçlü bir yumuşak güce sahip olduğunu ortaya koydu. Davutoğlu'nun yaptığı konuşmalarda sık sık dile getirdiği “bölgesel barış modeli”, Avrupa Birliği benzeri bir entegrasyon düzenini işaret ediyor.
Bu vizyon, çok kültürlü bir Osmanlı sonrası mirasa dayalı ama sivil ve ekonomik temelli bir sistem öneriyor. Eleştirilen “Yeni Osmanlıcılık” söyleminin aksine, bu modelin merkezi Türkiye olacak şekilde barış, ortak refah ve kültürel yakınlığı temel alması öne çıkıyor.
Ortak ekonomik çıkarlar barışın anahtarı olabilir mi?
Avrupa Birliği’nin temelleri 1950’de Fransa Dışişleri Bakanı Schuman’ın yayımladığı bildiride atıldı. Schuman’a göre, Avrupa’da kalıcı barış ancak ekonomik çıkarların ortaklaştırılmasıyla mümkün olabilirdi. AB modeli savaşın kökenine inerek, kömür ve çelik gibi stratejik kaynakları ortak yönetime bağlayarak savaş ihtimalini ortadan kaldırdı.
Benzer bir yapı Ortadoğu için de düşünülebilir mi? 2010’da Türkiye’de hazırlanan bir bölgesel entegrasyon projesi, bu soruya “evet” cevabını veriyordu. Proje, Türkiye, Balkanlar, Kafkaslar ve Ortadoğu’yu kapsayan bir ticaret ağı ile ortak bir para birimi vizyonunu gündeme getirmişti. Ancak proje bürokrasiye takıldı ve unutuldu.
Türkiye neden bu modeli kurmalı?
Ortadoğu’da bugün hâkim olan tablo; çatışmalar, ekonomik çöküş ve sosyal parçalanma. Türkiye ise tüm sorunlarına rağmen bölgesel olarak hâlâ bir merkez ülke konumunda. Yumuşak gücü, kültürel yakınlığı ve jeopolitik avantajı sayesinde bölge halkları tarafından ilgiyle izleniyor.
Birinci Dünya Savaşı sonrası dağılan imparatorluklardan geriye kalan ortak hafıza, hâlâ halkların bilinçaltında yer alıyor. Türkiye’nin sağlayabileceği bir hukuk, adalet ve ekonomik refah sistemi, bu hafızayı barış lehine dönüştürebilir.
Ancak böyle bir düzenin kurulabilmesi için Türkiye’nin önce kendi içini düzenlemesi şart. Hukuk devleti, bağımsız kurumlar ve demokrasi alanında ciddi reformlar yapılmadan, böyle bir modelin sürdürülebilirliği mümkün görünmüyor.
Sonuç: Ortadoğu için yeni bir vizyon mümkün mü?
Ortadoğu’da barış ve istikrarın anahtarı, sadece askeri çözüm ya da uluslararası baskılarla değil, bölge içinden çıkan vizyonlarla mümkün olabilir. Türkiye, bu vizyonu taşıyabilecek nadir ülkelerden biridir. Ancak bunun için önce içeride barışın, adaletin ve hukukun yeniden inşa edilmesi gereklidir.
Pax Ottomana benzeri bir bölgesel düzen bugün fantezi gibi görülebilir. Fakat Avrupa’nın bir asırda geldiği noktayı hatırlarsak, bu topraklar için de benzer bir barış ve refah hikâyesi mümkündür. Türkiye isterse, Ortadoğu’da AB benzeri bir yapının mimarı olabilir.
Kaynak: Tarık Çelenk / Karar
