Uykusuzluk demansı tetikliyor: Alzheimer riski kadınlarda ve 65 yaş üstünde yükseliyor
Alzheimer’da risk 65 yaş üstünde ve kadınlarda artıyor. Uyku bozuklukları, yaşam tarzı ve metabolik hastalıklar önemli. Erken tanı, ilaç + yaşam tarzı önlemleriyle ilerleme yavaşlatılabilir.
Editor2
Uykusuzluk demansı tetikliyor: Alzheimer riski kadınlarda ve 65 yaş üstünde yükseliyor
ŞEHİTLER ÖLMEZ / İSTANBUL
Türkiye’de 600 bin Alzheimer hastası: Risk 65 yaş sonrası katlanıyor
Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Recep Alp, 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü vesilesiyle yaptığı değerlendirmede Türkiye’de yaklaşık 600 bin Alzheimer hastası bulunduğunu, görülme sıklığının 65 yaşın üzerinde belirgin arttığını ve kadınlarda erkeklere kıyasla daha yüksek olduğunu söyledi. Hastalığın tipik olarak ileri yaşta ortaya çıkan kronik dejeneratif bir beyin hastalığı olduğunu vurgulayan Alp, “Alzheimer çoğunlukla unutkanlık ile başlar; isim bulma, zaman–yer algısı, konuşma, günlük görevleri sürdürme gibi yüksek bilişsel işlevlerde bozulmalar tabloya eklenir” dedi.
Uyku bozuklukları bağımsız risk: ‘Uyku hijyeni’ tedavinin parçası olmalı
Alp, uyku bozukluklarının bilişsel işlevleri olumsuz etkilediğini ve Alzheimer oluşumunda önemli bir faktör olarak öne çıktığını belirterek “Uyku apne sendromu olan bireylerde tarama ve tedavi geciktirilmemeli. Düzenli uyku, odanın karartılması, ekran maruziyetinin kısılması ve nefes yolu sorunlarının yönetimi, hem korunmada hem de hastalık seyrinde destekleyici” ifadelerini kullandı.
Tanıda ilk adım iyi alınmış öykü: Tek bir testle karar verilmez
Doç. Dr. Alp’e göre Alzheimer tanısı klinik değerlendirme üzerine kuruluyor: “Hasta ve yakınlarının anlattığı öykü, günlük yaşamda işlevsellikteki değişimler hekime yön verir. Ayırıcı tanı için beyin MR, beyin PET, EEG, kan tetkikleri ve gerekirse beyin omurilik sıvısı incelemesi yapılabilir. Tek bir bulgu genelleştirilmemeli; bütüncül yaklaşım esastır.”
Yaş en güçlü belirleyici; tabloyu ağırlaştıran başka etmenler de var
Alzheimer için en önemli risk faktörü yaş. Bununla birlikte diyabet, hipertansiyon, obezite gibi metabolik hastalıklar, kafa travması, düşük eğitim yılı, depresyon ve diğer psikiyatrik bozukluklar, uyku apnesi, alkol ve sigara kullanımı ile genetik yatkınlık toplam riski yükseltiyor. Alp, “Hastaların yaklaşık yüzde 5’inde genetik mutasyonlar saptanabiliyor; bu olgular genellikle daha genç yaşta başvuruyor” bilgisini verdi.
Tedavide iki hedef: Semptom kontrolü ve beynin esnekliğini desteklemek
Alzheimer’da erken tanı ile hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak veya stabilize etmek mümkün. Doç. Dr. Alp, tedavi yaklaşımını şöyle özetledi:
-
Semptomatik ilaçlar: Bilişsel şikâyetlerin yanı sıra davranışsal–psikiyatrik belirtiler ve uyku sorunlarının kontrolünde kullanılıyor.
-
Yaşam tarzı ve bilişsel destek: Bilişsel egzersizler, nörokognitif rehabilitasyon, psikiyatrik destek, düzenli aerobik egzersiz ve uyku düzenlenmesi beyin nöroplastisitesini destekleyerek gidişatı olumlu etkileyebiliyor.
Alp, “Ayrıca aromatik yağlar ve müzik terapinin seçilmiş hastalarda rahatlatıcı etkileri gösterildi” dedi.
Bağırsak–beyin hattı: Akdeniz tipi beslenme öne çıkıyor
Son çalışmaların bağırsak mikrobiyotası ile beyin sağlığı arasındaki etkileşimi vurguladığını hatırlatan Alp, “Akdeniz diyeti; omega-3’ten zengin, tam tahıllar, sebze–meyve ve kaliteli bitkisel yağların öncelendiği bir beslenme düzenidir. Mikrobiyotayı destekleyen bu model, bilişsel sağlığı korumada en güçlü adaylardan” diye konuştu.
Bakım verenler için yol haritası: Tartışmayın, güvenli rutini koruyun
Hastalığın ilerlemesiyle bakım yükünün aile bireylerine kaydığını ifade eden Alp, “Güvenli, tanıdık bir çevre, öngörülebilir rutin, ilaç uyumu ve düşme–dolaşma risklerine karşı ev içi düzenlemeler kritik. Hasta ile inatlaşmaktan kaçının; bakım verenlerin de psikososyal destek alması, tükenmişliği önler” uyarısında bulundu.
Önleme için 6 öneri
-
Uykuyu düzene sokun: Apne şüphesinde tarama; ekranı kısın, odanızı karartın.
-
Hareketi artırın: Haftalık düzenli aerobik egzersiz.
-
Akdeniz usulü beslenin: Omega-3, tam tahıl, sebze–meyve, zeytinyağı.
-
Kalp–damar sağlığını yönetin: Diyabet, hipertansiyon, kolesterol kontrolü.
-
Beyni çalıştırın: Okuma, bulmaca, enstrüman—bilişsel zorluk yaratın.
-
Sosyal kalın: Yalnızlık bilişsel gerilemeyi hızlandırabilir.
Asker Vurulunca Değil, Unutulunca Ölür!
www.sehitlerolmez.com
