Avrupa Konseyi’nden Ukrayna açıklaması: Özel mahkeme hazır, top üye devletlerde
Avrupa Konseyi, Ukrayna için “saldırganlık suçu”nu yargılayacak özel mahkemenin teknik olarak hazır olduğunu, ancak hayata geçmesi için üye devletlerin açık siyasi desteğinin şart olduğunu açıkladı. Genel Sekreter Berset, yargı bağımsızlığına saygının istikrar için zorunlu olduğunu vurguladı.
Editor2
Avrupa Konseyi’nden Ukrayna açıklaması: “Özel mahkeme hazır, top üye devletlerde”
ŞEHİTLER ÖLMEZ / NEW YORK, ABD
“Saldırganlık suçu” için çerçeve kuruldu, siyasi irade bekleniyor
Avrupa Konseyi, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı işlediği “saldırganlık suçu”nu yargılamak üzere kurumsal zemini hazırlanan özel mahkemenin hayata geçmesi için üye devletlerden açık ve bağlayıcı destek istedi. New York’ta BM Genel Kurulu marjında konuşan Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, “İleri düzeyde bir ekip kurmaya hazırız. Şimdi gerçekten ihtiyaç duyulan şey, devletlerden gelecek net taahhütlerdir” diyerek siyasi karar sürecine işaret etti.
UCM’nin yetki sınırı: Neden ‘özel mahkeme’?
Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), savaş suçları, insanlığa karşı suç ve soykırım dosyalarına bakabiliyor; ancak mevcut statüsü gereği “saldırganlık suçu”nda yetki kısıtları bulunuyor. Bu boşluğu kapatmak amacıyla Ukrayna ile Avrupa Konseyi arasında Haziran ayında imzalanan anlaşma, özel bir yargı mekanizmasının kapısını araladı. Model, Kiev’de veya üçüncü bir Avrupa başkentinde, uluslararası standartlarda ve bağımsız hakim–savcı yapısıyla işletilebilecek bir mahkeme seçeneği sunuyor.
Berset’e göre teknik mimari ve kurumsal hazırlıklar büyük ölçüde tamamlandı; dosya artık ulusal başkentlerin onay ve katılım süreçlerinde.
Ulusal parlamentolarda onay trafiği
Genel Sekreter, “Bazı ülkelerin kendi parlamentolarında onay süreci gerekiyor; bu zaman alabilir” diyerek, mahkemenin meşruiyeti ve sürdürülebilirliği için çok taraflı katılımın kritik olduğunun altını çizdi. Avrupa Konseyi, üye devletlerin yanı sıra ortak ülkelerden de mali ve teknik katkı bekliyor. Hukuki modelin “melez” (hibrit) nitelikte olması—yani hem ulusal hem de uluslararası hukukun birlikte uygulanması—olası çekinceleri azaltmayı ve kanıt/toplama, tutuklama emirleri, adli yardımlaşma gibi alanlarda pratik işleyişi güçlendirmeyi amaçlıyor.
Mahkemelere güven aşınırken: “Yargı bağımsızlığı istikrarın sigortası”
Berset, son dönemde yüksek mahkemelerin ve uluslararası yargı organlarının otoritesine yönelen siyasi itirazların arttığını vurguladı: “Bu iyi bir gelişme değil. Düzeni sağlamak için mahkemelere ve yargı bağımsızlığına saygı duyulmalı. Sistemin istikrarsızlaştırılmaması çok önemli.”
Hem Avrupa’da hem Atlantik ötesinde bazı liderlerin UCM’nin İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu hakkında talep ettiği tutuklama kararlarına yönelttiği sert eleştiriler, uluslararası adalet ekosisteminde gerilimi büyütmüştü. Avrupa Konseyi cephesinde ise hedef, BM çerçevesindeki çok taraflı sistemi “sonuç üretir” hale getirmek ve hukuki standartların uygulanmasını teşvik etmek.
AİHM tartışmaları ve göç dosyası: Siyaset–yargı sınırı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), göç ve sınır dışı işlemlerine ilişkin içtihatları nedeniyle bazı üye devletlerin eleştirilerinin odağında. Mayıs ayında dokuz ülkenin imzaladığı ortak mektup, mahkemenin yorumlarının “kamu güvenliği” ve “etkin sınır yönetimi”ni zorlaştırdığını savunmuştu.
Berset, göçün Avrupa’da meşru ve büyük bir tartışma alanı olduğunu kabul ederek, “Bu tartışma mahkeme içtihatları üzerinden değil, siyasi düzeyde yürütülmeli” çağrısı yaptı. Mesajın satır arası: Siyasi kararlar demokratik süreçlerde alınır; mahkemelerin görevi ise insan hakları standartlarını tutarlı biçimde uygulamak ve denge-denetim mekanizmasını çalıştırmaktır.
Bir sonraki adım: Geniş tabanlı koalisyon ve uygulama takvimi
Önümüzdeki haftalarda dosyanın üç eksende ilerlemesi bekleniyor:
-
Onay ve katılım: Üye devlet parlamentolarında anlaşmanın onaylanması; gözlemci ve ortak ülkelerden katılım niyet beyanları.
-
Kurumsal yapılanma: Savcılık ofisinin teşkili, yargıç havuzunun oluşturulması, delil zinciri ve adli iş birliği protokollerinin netleştirilmesi.
-
Finansman: Çok yıllı bütçe, gönüllü fonlar ve teknik kapasite desteği.
Avrupa Konseyi, merkezi Strazburg’da bulunan ve 46 üyeden oluşan yapısıyla, demokrasi–hukukun üstünlüğü–insan hakları ekseninde İkinci Dünya Savaşı sonrası oluşan Avrupa mimarisinin ana direklerinden biri olarak görülüyor. Ukrayna özel mahkemesi, bu mimarinin “hesap verebilirlik” ayağını güçlendirmeyi hedefleyen en iddialı girişimlerinden biri olmaya aday.
Asker Vurulunca Değil, Unutulunca Ölür!
www.sehitlerolmez.com
