Azerbaycan ve İsrail: Sessiz Diplomasiyle Kurulan Stratejik Ortaklık
Azerbaycan ile İsrail arasındaki stratejik ortaklık enerji, savunma ve istihbarat alanlarında derinleşiyor. Ortaklık, bölgesel denge ve İran karşıtı iş birliği üzerine kurulu.
Editor
Azerbaycan ve İsrail: Sessiz Diplomasiyle Kurulan Stratejik Ortaklık
ŞEHİTLER ÖLMEZ / TÜRKİYE
Kafkasya’dan Akdeniz’e Uzanan Bir İttifak
Azerbaycan ve İsrail arasında 1990’lardan itibaren kurulan ilişkiler, bugün artık yalnızca diplomatik ya da ticari olmaktan öteye geçmiş durumda. Bu iki ülke, enerji, savunma sanayi ve istihbarat gibi stratejik alanlarda birbirine entegre olmuş, derinlikli ve çok boyutlu bir ortaklık yürütüyor. 1997’de Haydar Aliyev ve Binyamin Netanyahu’nun Bakü’de çekilen ve tarihe geçen gülümseyen fotoğrafı, işte bu ortaklığın sembolü haline geldi.
Enerjide Ortaklık, Savunmada Bağımlılık
İsrail’in enerji ihtiyacının önemli bir kısmı, Azerbaycan’dan karşılanıyor. Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden Akdeniz'e taşınan Azerbaycan petrolü, İsrail limanlarından ülkeye ulaşıyor. SOCAR'ın İsrail’in en büyük ikinci doğalgaz sahası olan Tamar’dan %10 hisse alması, enerji ilişkisinin artık karşılıklı hale geldiğinin işareti.
Savunma alanında ise bu ortaklık daha da çarpıcı. 2016-2021 yılları arasında Azerbaycan’ın savunma ithalatının yaklaşık %70’i İsrail’den geldi. 2020’deki Dağlık Karabağ Savaşı’nda İsrail yapımı insansız hava araçları, elektronik harp sistemleri ve füze savunma sistemleri kilit rol oynadı. Azerbaycan’ın askeri kapasitesindeki bu artış, hem Ermenistan’a karşı üstünlük sağladı hem de İran’a karşı bölgesel bir denge kurdu.
İran Faktörü: Sessiz Cephe
Azerbaycan ile İran arasında uzun süredir süregelen sınır ve nüfuz gerilimleri, İsrail’in Bakü ile kurduğu ilişkiyi daha da anlamlı kılıyor. İran’daki en büyük etnik azınlık olan Azeriler, ülkenin üçte birini oluşturuyor. Tahran yönetimi, Bakü’nün bu etnik bağı kullanarak içeride ayrılıkçılığı körüklemesinden endişe ediyor. İsrail içinse Azerbaycan, İran’ı gözetleme ve dengeleme noktasında coğrafi olarak eşsiz bir konumda.
Uzmanlar, İsrail’in Azerbaycan üzerinden İran’a yakın istihbarat faaliyetlerinde bulunduğu görüşünde. Bu konu açıkça dile getirilmese de, Bakü’nün İran’a karşı "sessiz cephe" olarak kullanıldığı artık uluslararası gözlemciler tarafından da kabul ediliyor.
7 Ekim Sonrası Dengeler ve Azerbaycan’ın Duruşu
Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırıları sonrası İsrail’in Gazze’de başlattığı operasyonlar, uluslararası kamuoyunu ikiye böldü. Türkiye, ilişkileri dondurdu, ticareti kesti, hava sahasını kapattı. Ancak Azerbaycan, eleştirilerini dile getirse de İsrail ile ilişkilerini sürdürdü. Eurovision’da İsrail’e verilen tam puan gibi sembolik jestler bile diplomatik mesaj niteliği taşıyor.
Azerbaycan, Filistin meselesinde iki devletli çözümü desteklediğini beyan ediyor, Ramallah’ta ofisi, Bakü’de ise Filistin elçiliği var. Ancak bu tutum, Gazze’deki gelişmelere karşı sert çıkışlardan uzak, dengeci ve temkinli bir çizgide ilerliyor.
Türkiye Neden Sessiz?
İsrail-Azerbaycan ilişkileri Türkiye için çelişkili bir dosya. Bir yanda “tek millet iki devlet” dediği kardeş ülke Azerbaycan, diğer yanda sert biçimde eleştirdiği İsrail yer alıyor. Türkiye, kamuoyunda tepkilere yol açabilecek bu ilişkilerle ilgili doğrudan açıklamalardan kaçınıyor. Ankara’nın Gazze politikası, Bakü ile olan ilişkileri sarsmamak adına kontrollü yürütülüyor.
Azerbaycan ise bu dengeyi çok iyi yönetiyor. Geçmişte Türkiye ile İsrail arasında bozulan ilişkilerin yeniden kurulmasında da arabulucu rolü oynamıştı. Bugün de iki ülke arasında köprü kurabilecek en uygun aktör olarak görülüyor.
Stratejik Hesaplar, Derin Diplomasi
Azerbaycan-İsrail ilişkisi, sadece bir "petrol-silah takası" değil. Ortak düşman İran, tamamlayıcı kaynaklar, güvenlik ihtiyaçları ve Batı ile kurulmak istenen bağlar bu ilişkiyi stratejik düzleme taşıyor. Diplomasi açıkta yumuşak ama derinlerde keskin işliyor.
Ve belki de bu yüzden Azerbaycan, Müslüman nüfuslu ülkeler arasında İsrail ile en yakın ilişkileri sürdürebilen tek ülke konumunda.
