MHP'li Yıldız: Bilge Kağan Yazıtı, Devletin Direği Adalet Olan En Eski Türk Anayasası
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, 735 tarihli Bilge Kağan Yazıtı'nın adalet, eşitlik ve töre üstünlüğü gibi hükümleriyle bilinen en eski Türk Anayasası niteliğinde olduğunu ve modern ilkelere ışık tuttuğunu belirtti.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / ANKARA, TÜRKİYE — 14 KASIM 2025
Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, Türk devlet geleneğinin en köklü ve bilinen belgesi olan 735 tarihli Bilge Kağan Yazıtı’na dikkat çekerek, yazıtta yer alan hükümlerin “bilinen en eski Türk Anayasası” niteliğinde olduğunu ve günümüz modern anayasa ilkeleriyle büyük ölçüde uyum taşıdığını vurguladı.
Yıldız, yazıtın, adaletin devletin direği olduğunu ve kişisel eşitliğin önemini öğütlediğini belirterek, "Kağan odur ki adaleti üstün tutsun, töreyi yaşatsın. Töre yok olursa il yok olur" ifadesiyle Türk devlet felsefesinin değişmez ilkelerini hatırlattı. Yıldız, 735 yılında yazılmış bu metnin devleti, milleti (budun'u) anlattığını ve günümüz anayasalarından çok da farklı olmadığını ifade etti.
Bilge Kağan Yazıtı'ndaki Anayasal İlkeler
Feti Yıldız, "Töre tektir, töre keskin ve kesindir. Kimse töreden üstün değildir" ifadeleriyle anayasanın üstünlüğü ilkesine işaret ederken, yazıtın günümüz anayasalarında yer alan temel ilkelere paralellik taşıyan maddelerini sıraladı.
-
Adalet ve Hukuk Üstünlüğü: Yazıtta yer alan "Herkes adaletle iş görecek" ve "Töre yok olursa il yok olur" gibi maddeler, hukukun ve adaletin devletin varlığı için esas olduğunu vurgular.
-
Eşitlik Prensibi: Yazıttaki, "Hiç kimse üstünlük taslamayacak ne ak etin karadan ne kara’nın kızıldan ne kızılın sarıdan farkı olmayacak" hükmü, yasa önünde eşitlik prensibiyle bire bir uyumludur.
-
Pozitif Ayrımcılık ve Sorumluluk: Metinde, "Zayıfa, yaralıya, çocuğa ve kadına el kaldırmayacak" gibi maddelerle pozitif ayrımcılığın izleri görülmekte; "Bir çoban sürüsünden, bir er ailesinden, bir Kağan budunundan sorulur" hükmü ise üstlenilen sorumluluğu belirtmektedir.
Çevre ve Toplumsal Sorumluluk Vurgusu
MHP Genel Başkan Yardımcısı Yıldız, yazıtın içerdiği çevrecilik ve toplumsal ahlak ilkelerinin de altını çizdi.
Yazıtta yer alan:
-
"Gereksiz yere ağaç kesmeyeceksin, suyu kirletmeyeceksin." (Çevrecilik)
-
"Milletine yaban kalma. İpeğin iyisine, sözün güzeline kanma, onlara boyanma." (Dış etkilere karşı millî kimliği koruma)
-
"Bilene danışacaksın." ve "Bugünün işini yarına bırakmayacaksın." gibi ifadeler, kişisel ve yönetsel sorumluluğu temel almaktadır.
Feti Yıldız, bu metnin asırlar önce Türk devlet geleneğinin temellerini attığını ve "Ey Türk oğuz beyleri, ey milletim işitin! Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe senin İlini ve töreni kim bozabilir?" sözleriyle Türk milletinin bağımsızlık azmini ve töresine bağlılığını ifade etti.
Anayasa metni:
1-Tengri (yaratan) tektir.
2-Her kim Tengri’den kut almak (mutlu mesut olmak; bahtı açık olmak) dilerse, başkasına yakarmasın.
3- Bir il, bir Kağan, bir Tengri.
4-Bir kına iki kılıç girmez. Bir hatun iki er alamaz ve bir budunda ( boy ,soy biri olan topluluk) iki töre olmaz. Töre tektir. Töre keskin ve kesindir. Kim ki töre uya kutlanır. Kim ki töreye kıya katlanır.
5-kimse töreden üstün değildir. Birlik ve dirlik için töre budur.(Anayasanın üstünlüğü )
6-Bir çoban sürüsünden, bir er ailesinden, bir Kağan budunundan sorulur.
7-her er eşine, atına, pusatına sahip çıkacak.
8- Ana babaya ve ataya tâzim durulacak.
9-Hısmına sarılacak, komşusunu gözetecek.
10-Er kişi yalan söylemeyecek
11-Mal çalan, mülk çalan misliyle ödeyecek. Hesabı ya malıyla ya canıyla sorulacak.
12-kim ki bir ırza musallat olursa, canından olacak.
13-Her kim olursa olsun haksız, aldatıcı iş tutarsa hesabı hemen sorulacak.
14-Cenkten beri duran ya da kaçan tamuya (cehennem)uçacak.
15-Aman dileyene kılıç üşürülmeyecek, sığınana arka dönülmeyecek.
16-Baş kaldıranın başı alınacak, hak isteyenin hakkı verilecek. Hiç kimse üstünlük taslamayacak ne ak etin karadan ne kara’nın kızıldan ne kızılın sarıdan farkı olmayacak. (Modern anayasalarda eşitlik prensibiyle bire bir uyumlu. Yasalar önünde eşitlik)
18-Kin ve gururdan uzak olunacak
19-Mazluma merhamet, zalime azap duyulacak.
20-Zayıfa, yaralıya, çocuğa ve kadına el kaldırmayacak. (Pozitif ayrımcılık)
21-Kızı isteyen Kağan da olsa, beyde olsa kız istediğine verilecek.
22-Gereksiz yere ağaç kesmeyeceksin, suyu kirletmeyeceksin.(Çevrecilik)
23-bilmeyip de bildim demeyeceksin, bilene danışacaksın.
24-Bugünün işini yarına bırakmayacaksın.
25-Kusuru görmeyecek, kusur aramayacaksın.
26-Güçlü iken affet zayıfken sabret.
27 -Yazgına asi olma. (Kadere inanmak)
28 -Yaptığın iyiliği unut yapılan iyiliği unutma.
29 -Herkes adaletle iş görecek.(Her şeyin başı adalet)
30-Her ne edersen et, yargılanacağını her daim akılda tut. (Ahiret ve hesap günü)
31-Milletine yaban kalma. İpeğin iyisine, sözün güzeline kanma, onlara boyanma.
32 -Kağan odur ki adalet üstün tutsun, töreyi yaşatsın. Töre yok olursa il yok olur. İl olmazsa budun kul olur.(Anayasasız, hukuksuz devlet yaşayamaz)
33 -Ey Türk oğuz beyleri, ey milletim işitin!
Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe senin İlini ve töreni kim bozabilir?"
