Koçgiri İsyanı’nın Millî Mücadele’ye Etkisi: Sakarya Öncesi Kritik Dönem
Şubat 1921'de Sivas-Erzincan bölgesinde başlayan Koçgiri İsyanı, Batı Cephesi'ndeki Yunan ilerleyişiyle eş zamanlı gerçekleşerek Ankara Hükümeti'ni zor durumda bıraktı ve Sakarya Zaferi öncesinde ordunun çekilmesine neden oldu.
Editor2
ŞEHİTLER ÖLMEZ / SİVAS, TÜRKİYE — 16 KASIM 2025
Şubat 1921’de Sivas'ın doğusundaki Koçgiri bölgesinde Alevi-Kürt aşiretlerinin liderliğinde başlayan Koçgiri Ayaklanması, Birinci ve İkinci İnönü Savaşları ile eş zamanlı gerçekleşerek Batı Cephesi’nde genel bir taarruz içinde bulunan Yunan kuvvetlerinin işini kolaylaştırmış ve Millî Mücadele’yi tarihinin en kritik dönemine sokmuştur.
Asırlar boyu aşiret hayatının sürdüğü Doğu Anadolu’da, Sivas ve çevresinde yerleşmiş olan Koçgiri aşireti, liderleri Alişan ve Haydar Bey kardeşler tarafından yönetiliyordu. Aşiret liderlerinin Kürdistan Teali Cemiyeti ile yakın ilişkileri vardı ve isyan, bağımsız Kürt devleti kurma kararıyla başlatılmıştı. Bu hareket, Batı’da ordunun Yunan işgaline karşı savaştığı en kritik günlerde yaşanmıştır.
Ayaklanmanın Batı Cephesi’ne Olan Kritik Etkisi
Koçgiri İsyanı’nın en önemli sonucu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti’nin Batı Cephesi’nden önemli bir askeri kuvveti isyanı bastırmak üzere doğuya kaydırmak zorunda kalmasıydı.
-
Askeri Çekilme: Batı Cephesi’nden çekilen kuvvetler, Türk askeri gücünün zayıflamasına neden oldu.
-
Sakarya’nın Doğusu: Bu yetersizliğin bir sonucu olarak Türk Ordusu Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmek zorunda kaldı ve hükümet merkezi olan Ankara düşman tehdidine açık hale geldi.
-
Hayatî Önem: Kaynaklara göre isyan daha geniş bölgelere yayılsaydı, Yunan ordusunun ilerlemesini durdurmak zorlaşabilir, hükümet merkezi Kayseri’ye kadar çekilmek zorunda kalabilirdi.
İsyan bastırıldıktan sonra Türk ordusu rahatlayabilmiş ve hemen ardından büyük Sakarya Zaferi kazanılabilmiştir. Bu anlamda Koçgiri İsyanı’nın bastırılması, Türk Millî Mücadelesi'nin başarısı açısından hayati bir önem taşımaktadır.
İsyanın Başlangıcı ve Bastırılma Süreci
Koçgiri isyanı, 1920 başlarında Baytar Nuri’nin Yellice nahiyesinde Canbegan ve Kurmeşan gibi aşiret reisleriyle toplantı düzenleyerek Sevr Antlaşması’nın uygulanması ve bağımsız Kürt devleti kurulması kararını almasıyla hız kazandı. İsyan, Temmuz ayında Koçgirili Alişir ve 306 isyancının bir karakolu basmasıyla başladı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, ilk etapta liderleri Alişan ve Haydar Bey’i kaymakam ve bucak müdürlüğüne atayarak çatışmayı önlemeye çalıştı ancak isyancıların İmranlı’ya gelen 6. Süvari Alayı komutanı Binbaşı Halis’i yakalayıp idam etmesiyle durum tırmandı.
Ayaklanmayı bastırmak için Sakallı Nurettin Paşa komutasındaki Merkez Ordusu emrinde Topal Osman Ağa'nın bizzat komuta ettiği 42. ve 47. Giresun alayları görevlendirildi.
-
Bastırılma: Nisan 1921’de başlayan harekâtın ilk evresinde asiler küçük gruplara dağıldı. Geniş çaplı takip harekâtı sonrasında Haziran 1921’de Alişan Bey ve 32 asi ileri geleni ile 500’den fazla kişi teslim olarak Sivas’a gönderildi ve isyan tamamen bastırıldı.
Bu isyanın, Orta Karadeniz bölgesinde gelişen Pontus İsyanı ile aynı zaman diliminde gerçekleşmiş olması, dış destekli bir koordinasyon olasılığına dikkat çekerek Millî Mücadele’nin ne kadar çok cephede mücadele etmek zorunda kaldığını göstermektedir.
